Chcemy sobie być radzi

Analiza i interpretacja wiersza Jana Kochanowskiego “Chcemy sobie być radzi”, Pieśń IX, Księgi pierwsze.
Zobacz informacje o epoce renesansu i biografię poety w Wikipedii.

tekst interpretacja
Chcemy sobie być radzi?
Rozkaż, panie, czeladzi,
Niechaj na stół dobrego wina przynaszają,
A przy tym w złote gęśli albo w lutnią grają.
Chcemy sobie być radzi – zabawić się, weselić się wspólnie.

Podmiot liryczny jest uczestnikiem biesiady (współcześnie: przyjęcie towarzyskie). Zwraca się do gospodarza, mówiąc, iż jeśli zabawa ma się udać, to należy przynosić na stół jadło i napoje, a także zorganizować dobrą muzykę (gęśli, lutnia – dawne instrumenty strunowe). Pan ma rozkazać czeladzi – służbie, aby zajęła się przygotowaniami.

Kto tak mądry, że zgadnie,
Co nań jutro przypadnie?
Sam Bóg wie przyszłe rzeczy, a śmieje sie z nieba,
Kiedy sie człowiek troszcze więcej, niżli trzeba.
Nie ma wśród ludzi kogoś, kto mógłby odgadnąć przyszłość. Nie wiadomo co los ześle człowiekowi, dlatego należy korzystać z życia. Bóg patrzy na ludzi z góry i czasami uśmiecha się, bo człowiek potrafi troszczyć się bezsensownie i przezornie o niepotrzebne sprawy.
Szafuj gotowym bacznie!
Ostatek, jako zacznie,
Tak Fortuna niech kona: raczy li łaskawie,
Raczy li też inaczej – my siedziem w jej prawie.
Szafuj gotowym – rozporządzaj tym, co posiadasz: majątkiem, gotówką. Człowiek powinien ostrożnie wydawać pieniądze i także ostrożnie żyć, ponieważ Fortuna często bywa łaskawa, ale też sprawia nam niespodzianki. Ma nad ludźmi przewagę.
U Fortuny to snadnie,
Że kto stojąc upadnie,
A który był dopiero u niej pod nogami,
Patrzajże go po chwili, a on gardzi nami.
Fortuna chętnie (snadnie) daje, to znów odbiera. W mitologii rzymskiej była boginią ślepego przypadku. Przedstawiano ja z rogiem obfitości i sterem w ręku, zwykle ślepą. Człowiek może upaść nagle z niewiadomych przyczyn, ale też może osiągnąć niespodziewanie sukces i wyrastać ponad masy, a nawet nimi potem gardzić. Upadek może być dosłowny i metaforyczny.
Wszystko sie dziwnie plecie
Na tym tu biednym świecie,
A kto by chciał rozumem wszystkiego dochodzić,
I zginie, a nie będzie umiał w to ugodzić.
Wszystko na ziemi dziwnie się toczy (plecie) – tajemniczo i nikt nie jest w stanie odgadnąć, dociec rozumem, jaka logika rządzi światem. Niektórzy tracą na myślenie o tym całe życie, ale umierają, nie odkrywszy prawdy.
Prózno ma mieć na pieczy
Śmiertelny wieczne rzeczy;
Dosyć na tym, kiedy wie, że go to nie minie,
Co z przejźrzenia Pańskiego od wieku mu płynie.
Śmiertelnik nie musi dbać o sprawy wieczne, wykraczające poza życie. Ważne, aby mieć świadomość śmierci. Ta wiedza zmienia człowieka. W ostatnim wersie mowa jest o “przejrzeniu Pańskim” – o przeznaczeniu, jakie Pan zaplanował dla każdego.
A nigdy nie zabłądzi,
Kto tak umysł narządzi,
Jakoby umiał szczęście i nieszczęście znosić,
Temu mężnie wytrzymać, w owym sie nie wznosić.
W życiu wygrywa ten, kto potrafi znosić – dawać sobie rady – ze szczęściem i porażką. Klęskę należy mężnie znosić, natomiast gdy odnosimy sukces, nie powinniśmy się – zapominać o innych, być zarozumialcem.
Chwalę szczęście stateczne;
Nie chce li też być wieczne,
Spuszczę, com wziął, a w cnotę własną sie ogarnę
I uczciwej chudoby bez posagu pragnę.
Podmiot liryczny chwali stałość (stateczność) losu, to, co mu zsyła, choć nigdy nie jest wieczne – trwałe. Spuszczę, com wziął, a w cnotę własną się ogarnę – odda wszystko, co ma i dostał od losu, pozostawiając sobie jedynie talent, dobre cechy charakteru. Wystarcza mu do szczęścia skromny dobytek (chudoba), jaki posiada.
Nie umiem ja, gdy w żagle
Uderzą wiatry nagle,
Krzyżem padać i świętych przenajdować dary,
Aby łakomej wodzie tureckie towary
Poeta nie potrafi być wyrachowany, podczas klęski padać na kolana, aby prosić o łaskę wszystkich świętych. Porównuje się do żeglarza a życie do rejsu statkiem.
Bogactwa nie przydały
Wpadwszy gdzie między skały.
Tam ja bezpiecznym sercem i pełen otuchy
W równej fuście popłynę przez morskie rozruchy.
Bogactwa nie przydają się człowiekowi na statku (w życiu), ponieważ podczas sztormu (nieszczęść) i tak nie są w stanie pomóc. Wystarczy dobre serce i trochę otuchy, aby płynąć w fuście (niewielka łódka turecka) przez życie.

Budowa wiersza

Pieśń została napisana w 10 strofach czterowersowych. To wiersz sylabiczny. Dwa pierwsze wersy każdej strofy mają po 7 zgłosek (sylab), trzecia i czwarta po 13. Pieśń posiada rymy żeńskie sąsiednie.

“Człowiek hardzieje, gdy mu się dobrze dzieje”

Do przemyślenia

Życie daje nam na zmianę słodycze i kwaśne rzeczy.

“Na wszystko w życiu należy znaleźć czas”, “Wszystkiego w życiu należy skosztować” – można ogólnie zinterpretować przesłanie wiersza Kochanowskiego. Widzimy go siedzącego przy winie z przyjaciółmi i chwalącego tę chwilę a jednocześnie tłumaczącego się w refleksjach, dlaczego zabawa jest potrzebna każdemu: Fortuna z nas szydzi i jeśli daje możliwość radości i zabawy, powinniśmy z tego korzystać, gdyż nie wiadomo, co nas spotka kolejnego dnia.

Nie można przez cały czas być poważnym, żyć w ciągłym stresie, przeżywać każde potknięcie i wciąż mieć do siebie pretensje o porażki. W młodym wieku to bardzo “dołujące” (stres, frustracja, depresja), gdy nam coś nie wychodzi, brakuje przyjaźni w szkole, na podwórku, także w sieci nie odnosimy sukcesów, wielu odrzuca nasze zaproszenia lub nie lajkuje zdjęć… Nastrój przygnębienia potrafi człowiekowi uprzykrzać życie. Jednak powinniśmy z nadzieją patrzeć w przyszłość i wierzyć w odmianę losu, bo Fortuna jest ślepa.

Życiowe inspiracje

Czy warto myśleć o poważnych rzeczach, roztrząsać kwestie “życia i śmierci” – te najważniejsze? Owszem, ale musimy mieć świadomość, że wiele spraw i decyzji tak naprawdę nie zależy wyłącznie od nas. Mają na nie wpływ także inni ludzie lub  okoliczności, których nie jesteśmy w stanie przewidzieć. Na pewno byłaś/byłeś nieraz w takiej sytuacji, że czegoś bardzo chciałaś/chciałeś, lecz mimo starań nie wyszło… Ludzie nie przyszli, nikt Cię nie pochwalił, nie podziękował, znów los Cię oszukał – a zapowiadało się tak dobrze? To smutne, gdy nam coś w życiu nie wychodzi. Nie możemy jednak się załamywać i myśleć o tym w każdej chwili, odmawiając sobie zabawy. W życiu jest bowiem czas na rzeczy poważne i na zabawę, trzeba to rozdzielać. Gdy siedzimy przy stole z przyjaciółmi, celem jest zabawa, zapomnijmy na chwilę o problemach i odwrotnie, gdy czas na naukę, szkołę, zachowujmy powagę o odpowiedzialność.

“Próżno ma mieć na pieczy śmiertelny wieczne rzeczy.”

Skomentujesz?