Pudełko z wyobraźnią

Analiza i interpretacja wiersza Zbigniewa Herberta “Pudełko z wyobraźnią”.
Zobacz informacje o epoce współczesność i biografię poetki w Wikipedii.

lp. tekst interpretacja
1 Zastukaj palcem w ścianę –
z dębowego klocka
wyskoczy
kukułka
“Pudełko z wyobraźnią” to przenośnie zmaterializowana ludzka wyobraźnia. Czy można ją zamknąć w pudełku lub czymkolwiek, od czego zależy jej wielkość? Podmiot liryczny rozważa te kwestie.

Wiersz rozpoczyna apostrofa (strofa 1) – bezpośredni zwrot do odbiorcy z zachętą, aby “zastukał w ścianę” pudełka z dębowego klocka. Dlaczego dębowe a nie inne? Dąb kojarzy się z długowiecznością i zdrowiem, a także z solidnością mebli i wysoką ceną. Po co stukać w pudełko? Aby wywołać z niego kukułkę, która wnet wyskoczy. Kukułka – dawniej zazula lub gżegżółka – kojarzy się z zegarem, więc może chodzić o aluzje do przemijania. Ptak ten symbolizuje również miłość.

Następnie podmiot w kolejnej apostrofie (2) prosi, aby odbiorca “wywołał drzewa”. Pojawi się wówczas jedno, kolejne, aż powstanie las. Chwilę później (3) na świśnięcie może z niej wyłonić się rzeka spajająca krajobraz górski – góry z dolinami.

Po znaczącym chrząknięciu odbiorcy (4) z pudełka wyłoni się miasto z wieżą i “szczerbatym murem” – częściowo zniszczonym. W dali zobaczy domki pomalowane na żółto i porównane do kostek z gry w kości.

Zamykając oczy (5) pojawią się po sobie pory roku. Krajobraz wcześniej letni i jasny zamieni się w zimowy. Spadnie śnieg i “zgasi zielone płomyki drzew” – zgasi, czyli ukryje zieleń i całą urodę świata.

“Pod śniegiem jest noc” (6) – przenośnia ta oznacza, iż zamarznięta lub przysypana śniegiem przyroda zamarła, położyła się do snu na jakiś czas. “Błyszczący zegar na szczycie” – to zegar na wieży kościoła lub ratusza miejskiego przypominający o upływie czasu. Podmiot liryczny określa go mianem “sowy krajobrazu”. To porównanie zegara na wieży do żerującej na najwyższych gałęziach drzew sowy. Trzyma ona straż nad całą przyrodą i symbolizuje mądrość.

Tak więc okazuje się, że ludzka wyobraźnia może “wyczarować” świat. To wspaniała wiadomość dla kogo? Uwaga: dla kogoś, kto do tej pory nie wiedział, że:

  1. jest coś takiego jak wyobraźnia?!
  2. możesz być kreatorem fantastycznej rzeczywistości.

Wiersz Herberta to “instrukcja obsługi” wyobraźni? Dokładnie. Podmiot liryczny podpowiada: Zastukaj palcem w ścianę; wywołaj drzewa; zaświstaj cienko; chrząknij znacząco; zamknij oczy.

Użyj tych instrukcji do pisania pamiętnika, wierszy, opowiadań itd. Zostaniesz poetą, pisarzem, scenarzystą filmowym, filozofem, dziennikarzem… Proste? Teoretycznie tak, w praktyce jest już gorzej, bo trzeba latami się uczyć patrzenia, słuchania, przeżywania, a na końcu dopiero pisania…

Dlatego chętniej powinniśmy czytać poezję, ponieważ poszerzamy swoja wyobraźnię o świat pomiotów lirycznych. Każdy z nich ma inne doświadczenia i to nas wzbogaca.

2 wywołaj drzewa
jedno i drugie
aż stanie
las
3 zaświstaj cienko –
a pobiegnie rzeka
mocna nić
która zwiąże góry z dolinami
4 chrząknij znacząco –
oto miasto
z jedną wieżą
szczerbatym murem
i domkami żółtymi
jak kostki do gry
5 teraz
zamknij oczy
spadnie śnieg
zgasi
zielone płomyki drzew
wieżę czerwoną
6 pod śniegiem
jest noc
z błyszczącym zegarem na szczycie
sowa krajobrazu

zamknij oczy
spadnie śnieg

Budowa wiersza

To wiersz wolny, współczesny, stroficzny złożony z 6 strof.

Środki stylistyczne

  • apostrofy – Zastukaj palcem w ścianę; wywołaj drzewa; zaświstaj cienko; chrząknij znacząco; zamknij oczy.
  • epitety – dębowy klocek; mocna nić; szczerbaty mur; domki żółte; i inne.
  • metafory – pudełko z wyobraźnią – wyobraźnia; mocna nić/ która zwiąże góry z dolinami – rzeka; Pod śniegiem jest noc – przemijanie.
  • porównania – zegar – sowa; domki – kostki do gry.

Do przemyślenia

Po co człowiekowi wyobraźnia? Zobacz w wierszu znanym Ci z dzieciństwa pt. “Stefek Burczymucha“. Bohaterem jest mały chłopiec biegający po podwórku i domu, więc po ograniczonym obszarze. Z bajek i gazet czytanych mu przez rodziców wie, że gdzieś tam daleko są inne kontynenty i ciekawe zwierzęta. Wyrywa się do nich, chce je poznać, udaje, że wędruje po świecie…

Jak działa wyobraźnie? Odpowiedź znajdziesz w doskonałym przykładzie poetyckiego wykorzystania wyobraźni, gdzie widać także proces twórczy, czyli jak ów świat powstaje – chodzi o wiersz pt. “Radość pisania“. Podmiot liryczny podobnie jak w wierszu Herberta ożywia, projektuje, daje życie przyrodzie i jest szczęśliwy, że ma nad nią władzę.

Czy wyobraźnia ma wpływ na nasze życie codzienne? Tak, ma. Widzimy to w każdym wierszu. Od podmiotu lirycznego uczymy się nazywać nasze intymne – osobiste i najważniejsze elementy świata. Czy wszystko musi być nazwane? Tak, tylko to, co jest nazwane, w ogóle istnieje. Jak to, dlaczego?

To trochę tak, jak z pierwszą wizytą u lekarza, gdy coś Cię boli. Pokazujesz doktorowi miejsce, gdzie jest ból a on mówi: “staw skokowy” albo “wątroba” – wcześniej nie znałeś tych nazw, zapamiętujesz je więc… na całe życie. Części ciała, które nazwał, są w Twoim organizmie od zawsze. Prawda, istnieją. Jednak zwróciłeś uwagę na nie dopiero, gdy zabolały, w gabinecie wskazałeś je palcem i dostałeś informację zwrotną. Przy kolejnej wizycie powiesz: “Boli nie staw skokowy” a do mamy przy obiedzie: “Smaczny ten bakłażan”. Czy wcześniej bakłażan nie istniał? Nie dla Ciebie, jadłeś coś, ale nie wiedziałeś, że to bakłażan, czyli tak naprawdę pojawił się wraz z nazwą.

Wyobraźnia jest nam potrzebna do planowania życia, zdarzeń, pisania programów komputerowych, utworów poetyckich i innych.

Wyobraźnia to miejsce w mózgu wyspecjalizowane w tworzeniu obrazów na zasadzie podobieństwa do już widzianych… Jeśli nie widziałeś swojego ulubionego wzoru piękna, idealnej dziewczyny czy chłopaka, nie wyobrazisz go sobie. Wyobraźnia działa w obrębie poznanych wartości i cech świata.

Życiowe inspiracje

“Pudełko z wyobraźnią” to przenośnie zmaterializowana ludzka wyobraźnia. Czy można ją zamknąć w pudełku? Teoretycznie nie, bo mówi się, że jest nieograniczona. Widać to na przykładach “Gwiezdnych wojen”, “Władcy pierścienia”, “Gry o tron” czy “Lucyfera” itp. Wyżyny wyobraźni więc to literatura science fiction? I tu Cię zaskoczę.

Dla mnie wyżynami wyobraźni jest empatia, najwyższy poziom wtajemniczenia gdy mowa o analizie wierszy, czyli chęci rozumienia siebie poprzez odczucia i wyznanie innych. Empatia to umiejętność wczuwania się w emocje innych ludzi. Jeśli to potrafisz, nikogo nie skrzywdzisz, nikomu nie powiesz złego słowa, ponieważ wiesz, że “słowa mają moc” i można zniszczyć drugiego człowieka.

Empatia otwiera ramiona do zrozumienia i pojednania człowieka z człowiekiem.

Skomentujesz?