Raki

Raki – analiza i interpretacja fraszki Jana Andrzeja Morsztyna. Zobacz informacje o epoce barok i biografię poety w Wikipedii.

t e k s t i n t e r p r e t a c j a
Czerwoną czcionką fraszka czytana wspak (od tyłu)

 

Cnota cię rządzi nie pragniesz pieniędzy;
Pieniędzy pragniesz nie rządzi tobą cnota (dobro)
Złota dosyć masz nie boisz się nędzy;
Nędzy się boisz nie masz dosyć złota:
Czystości służysz nie swojej chciwości;
Chciwości swojej służysz nie czystości;
W skrytości mieszkasz nie przywabiasz gości;
Gości przywabiasz nie mieszkasz w skrytości;
Szyciem zarabiasz nie wygrawasz w karty;
Wygrywasz w karty nie zarabiasz szyciem;
Piciem się brzydzisz nie bawisz się żarty;
Żarty się bawisz nie brzydzisz się piciem;
Matki się boisz, nie chybiasz kościoła;
Kościoła chybiasz, nie boisz się matki;
Gładki to anioł nie zła dziewka zgoła;
Zgoła dziewka zła nie anioł to gładki;
Szumnie ważysz mnie nie srebro w kieszeni;
Srebro w kieszeni nie mnie ważysz szumnie;
U mnie wprzód rozum niż miłość się zmieni.
Miłość się zmieni u mnie wprzód niż rozum.

Wiersz jest podobny do fraszki Jana Kochanowskiego o takim samym tytule. Mamy tutaj także do czynienia z grą kompozycyjną. Każde zdanie w wersie ma pierwsze znaczenie czytane od lewej strony i drugie, przeciwstawne czytane od strony prawej. Próba odczytania od prawej strony do lewej jest oznaczona czerwoną czcionką.

Raki chodzą do tyłu

W wierszu mowa jest tu o kobiecie, której nadrzędną cechą jest cnota, czyli dobro, natomiast nie pożąda pieniędzy. Czytając to zdanie wspak, dowiadujemy się, iż jest odwrotnie, a zatem najważniejsza jest dla niej fortuna, pieniądze, natomiast cnotliwą osobą nie jest. Z odwrotności zdań wynika, iż kobieta jest: chciwa, uległa mężczyznom, skłonna do zabaw, nieskromna, uwielbia hazard, pijaństwo, nie wstydzi i nie boi się rodziców (matki), jest złą osobą, dostrzega w autorze tylko bogactwo (srebro). Poeta prawdopodobnie prędzej się odkocha w niej niż zrozumie naturę tej kobiety.

Morsztyn napisał całą serię wierszy, w których udowadnia, iż kobiety są niestałe w uczuciach. Być może trafiał właśnie na takie damy, którym zależało bardziej na zabawie niż stałym związku. Wszelkie uogólnienia nie przystoją człowiekowi i prawdopodobnie nie chodzi w wierszu o opinię na temat wszystkich kobiet, ale o tę jedyną, która odrzuciła zaloty mistrza pióra. Chciałbym zobaczyć jej minę, gdy podczas przyjęcia otrzymała liścik z wierszem Morsztyna i zrozumiała jej ukryty sens. Gdyby była mężczyzną, wyzwałaby tego śmiałego dworzanina na pojedynek. Ale być może poeta napisał ten wiersz tylko dla ćwiczeń? To bardzo możliwe, ponieważ w baroku właśnie chodziło nie tyle o treść, co o wrażenie i pomysł. Ideę wiersza Morsztyn wziął od mistrza z Czarnolasu. Koncept polegał właśnie na nagromadzeniu określeń, epitetów czy przenośni z myślą o wskazaniu na doskonałość własnego warsztatu poetyckiego. Prawda o ludziach czy tutaj o kobietach to jakby temat drugoplanowy.

Zobacz analizę wiersza “Raki” Jana Kochanowskiego a także wyznania podmiotu lirycznego Morsztyna w “Niestetku” i “Do trupa”.

Budowa wiersza

Jest to wiersz stychiczny – ciągły – zbudowany z 10 wersów. Napisany został 11-zgłoskowcem z rymami żeńskimi sąsiednimi i średniówką po piątej sylabie.

Miłość nieodwzajemniona – cierpienie tworzy najwięcej arcydzieł?

Skomentujesz?