Globus

Analiza i interpretacja wiersza Jana Brzechwy “Globus”.
Zobacz informacje o epoce międzywojnia i biografię twórcy w Wikipedii.

tekst interpretacja
W szkole (sylaby: 3)
Na stole 3
Stał globus3
Wielkości arbuza, 6
Aż tu naraz jakiś łobuz 8
Nabił mu guza. 5
Z tego wynikła 5
Historia całkiem niezwykła: 8
W pierwszej strofie wiersza dowiadujemy się, iż stał sobie na szkolnej ławie globus. Jakiś łobuz nabił mu guza (animizacja), czyli uderzył czymś, zniekształcając kulę przedmiotu. Wynikła z tego zabawna, opisana dalej sytuacja a zmierzająca do wykazania, jakie szkody geograficzne wyrządziła wada globusa.

  1. Oto więc Siedlce wpadły do Krakowa zamienionego w jezioro. (strofa 2)
  2. Nowy Targ przesunął się za San. (2)
  3. San (rzeka) zmienił się w górę. (2)
  4. Tatry (góry) “spadły” w dolinę. (3)
  5. Wieprz (rzeka) zmienił bieg i pojawił się w Gdyni. (3)
  6. Zamiast Wisły (rzeka) pojawiła się góra. (4)
  7. Podobnie Bzura (rzeka) zmieniła się w górę. (4)
  8. Giewont “przykucnął” (szczyt górski) zmalał. (5)
  9. W miejscu Zakopanego pojawiły się Kielce. (5)
  10. Miasta Łódź i Ople zbliżyły się do siebie. (6)
  11. Zniknęła gdzieś Warszawa, stolica Polski. (6)
  12. Uczniowie szukali Warszawy na Śląsku i koło Poznania, na Pomorzu o pod Gdańskiem, na Zachodzie, na północy, nad morzem, gdzieś przepadła. (6)

W dwóch ostatnich wersach (7) podmiot liryczny radzi oddać globus do naprawy, bo przecież nie może istnieć Polska bez Warszawy.

Jan Brzechwa zabiera nas w niecodzienną podróż po Polsce. Zabawa polega na tym, aby odszukiwać kolejne miejsca wskazane w tekście, aby porównać je ze stanem faktycznym. Gdzie leżą takie miejsca, góry, rzeki jak: Siedlce, Kraków, Nowy Targ, San, Tatry, Wieprz, Gdynia, Wisła, Bzura, Zakopane, Kielce, Łódź, Opole, Śląsk, Poznań,  Pomorze Ziemie Zachodnie. I gdzie powinna być Warszawa, która z globusa gdzieś zniknęła?

 

Siedlce wpadły do Krakowa, 8
Kraków zmienił się w jezioro, 8
Nowy Targ za San się schował, 8
A San urósł w górę sporą. 8
Tatry, nagle wywrócone, 8
Okazały się w dolinie, 8
Wieprz popłynął w inną stronę 8
I zawadził aż o Gdynię. 8
Tam gdzie wpierw płynęła Wisła, 8
Wyskoczyła wielka góra, 8
Rzeka Bzura całkiem prysła, 8
A powstała góra Bzura. 8
Stary Giewont zląkł się wielce 8
I przykucnął pod parkanem, 8
Każdy myślał, że to Kielce, 8
A to było Zakopane. 8
Łódź pobiegła pod Opole 8
W jakichś bardzo ważnych sprawach – 8
Tylko nikt nie wiedział w szkole, 8
Gdzie podziała się Warszawa. 8
Nie było jej na Śląsku ani w Poznańskiem, 12
Ani na Pomorzu, ani pod Gdańskiem, 11
Ani na Ziemiach Zachodnich, 8
Ani na północ od nich, 7
Ani blisko, ani daleko, 9
Ani nad żadną rzeką, 7
Ani nad żadnym z mórz. 6
Po prostu przepadła – i już8
Trzeba prędzej oddać globus do naprawy, 12
Bo nie może Polska istnieć bez Warszawy! 12

Po lewej współczesny globus (foto: ceneo.pl), o którym czytamy w reklamie min.: “interaktywny mówiący globus z czujnikiem optycznym w kształcie pióra. Dużo informacji na temat: kontynentów, krajów, stolic, powierzchni, populacji, walut, języków, terytoriów, czasu, ciekawostek, lokalnych produktów. 500 pytań do przetestowania nabytej wiedzy. Pióro jest niezwykle dokładne – rozróżni nawet najmniejsze Państwa!” – genialna pomoc w nauce geografii i nie tylko. Czy o takim globusie pisze Brzechwa w swoim wierszu?

Budowa wiersza

To wiersz regularny, sylabotoniczny. Składa się z 7. strof o ilości wersów: 7, 4, 4, 4, 4, 12, 2. Zawiera rymy żeńskie przeplatane i sąsiednie, a także męskie sąsiednie.

“Bo nie może Polska istnieć bez Warszawy!”

Do przemyślenia

Mapa administracyjna II Rzeczpospolitej (foto: faktopedia.pl)

Kto widział globus, wie, że pokazuje on mało szczegółów, nazw miast, rzek, pasm górskich, gdyż jego celem jest pokazanie kontynentów i państw. Dlaczego więc mają tam być widoczne takie miasta, jak Opole czy Kielce, Zakopane, przecież nie są one dość duże. Co innego Warszawa, gdyż generalnie oprócz nazw państw na globusach zwykle są też stolice państw. A może to był jakiś wielki globus z bardzo dokładną mapą Polski, ba, a może pokazywał tylko Polskę? Czy to jest możliwe? Raczej nie, ale szczegółowe opisy poety kierują naszą uwagę w ogóle na nasz piękny kraj, nie na jego miejsce w świecie czy Europie. Są tam między innymi Gdańsk, Ziemie Zachodnie, Śląsk i Opole, które przed wojną znajdowały się częściowo lub całkowicie w granicach Niemiec.

Gdyby wiersz powstał przed wojną, poeta wspomniałby i takie wielkie polskie miasta jak Lwów, Tarnopol, Stanisławów, Wilno, Kaliningrad (Królewiec). Być może zatem wcale nie chodziło o Warszawę, która gdzieś przepadła, ale właśnie o pokazanie czytelnikom całej Polski, kraju po II wojnie światowej zupełnie innego.

A może ów łobuz, który nabił globusowi guza to ukryta aluzja do Stalina, władcy Związku Radzieckiego, który wyznaczył nowe granice Polsce i wielu innym krajom wyzwolonym przez Armię Czerwoną spod władzy III Rzeszy Hitlera.