Epoki literackie, analizy wierszy, poradniki, słownik, piosenki

moralność panidulskiej streszczenie

Oprac. Akt 1-2   Akt 3   Int./Char.  

AKT III

SCENA I

Mela opiekuje się Hanką. Budzi ją. Oświadcza, iż nie musi niczego robić, bo wszystko wykonała za nią kucharka. Służąca dochodzi do siebie i rozjaśnia się jej w głowie. Płacze. Mela pociesza ją. Hanka boi się wejścia Dulskiej do pokoju. Mela opowiada, jak to będzie im dobrze wszystkim razem w rodzinie, ale wyśmiewa ją słuchająca tego Hesia.

SCENA II

Do pokoju wchodzi Dulska. Chce nadal rządzić. Pozwala, by córki nie szły na zajęcia i zostały w domu. Z kolei Hankę zamyka w komórce na bieliznę. Nie pomagają prośby Meli. Dulska chwali Hesię, która ma podobny do niej charakter. Oczekuje przyjścia Juliasiewiczowej, która może jej pomóc.

SCENA III

Widzimy Zbyszka. Kłóci się z matką o Hankę. Matka nie może jej tak traktować. Matka i Hesia dogryzją mu, aż do momentu, kiedy postanawia uciec z domu. Hesia przynosi wiadomość od kucharki, że Juliasiewiczowa wkrótce przyjdzie. Dulska wychyla się przez okno na stróża, który ma trzepać dywany na dziedzińcu domu, a nie przed nim.

SCENA IV

Wchodzi Juliasiewiczowa. Dulska błaga ją o radę i pomoc. Chciałaby, aby wzięła ją do siebie. Ta z kolei podpowiada, aby wezwać do Dulskiej Tadrachową, chrzestną Hanki, która jest praczką. Uświadamia Dulskiej, że Zbyszko tylko się z nią drażni i nie ma się co nim przejmować. Radzi też przyjąć Tadrachową poczęstunkiem.

SCENA V

Pojawia się chrzestna Tadrachowa. Rozmowa nie układa się po myśli Juliasiewiczowej. Najpierw podpytuje o opinię na temat Hanki. Chrzestna matka nie daje się zwieść, oznajmia, iż to dziewczyna cnotliwa i uczciwa. Pojawia się Zbyszko i rozmowa zmienia tor. Młodzieniec oświadcza chęć ożenku z Hanką. Mimo iż Juliasiewiczowa dolewa wciąż Tadrachowej wódki, ta nie daje się zwieść. Z kolei Juliasiewiczowa mówi do Dulskiej, że powinny dać Hance pieniądze. Dulska na samą myśl o tym blednie, krytykuje ten pomysł. Postanawiają się naradzić bez Tadrachowej. Chrzestna nie domyśla się podstępu i zadowolona z sytuacji wychodzi.

SCENA VII

Dulska jest wściekła. Juliasiewiczowa uspokaja ją, mówi, że ma plan. Musi najpierw porozmawiać ze Zbyszkiem.

SCENA VIII

Juliasiewiczowa rozmawia ze Zbyszkiem. Najpierw niszczy opinię Hanki, podejrzewając ją o niemoralne postępowanie i wyrachowanie. Oświadcza, iż nie może wziąć jej do siebie z obawy popsucia jej życia rodzinnego. Dziewczyna nie powinna też iść do innego domu na służbę, a u Dulskich też nie powinna zostać. Także nie może zamieszkać na stancji, ponieważ mogłoby dojść do podobnych naruszeń moralności. Zbyszko jest coraz mniej pewny siebie. Wreszcie Juliasiewiczowa przekonuje go o trudach życia jako urzędnika z jednej pensji wychowującego dziecko i opiekującego się rodziną. Młodzieniec wpada w rozpacz. Poddaje się. Zgadza się na zaniechanie ożenku. Prosi, by Hance nie stała się krzywda.

SCENA IX

Juliasiewiczowa woła Dulską. Oznajmia jej dobrą dla niej nowinę, że syn wraca na łono rodziny bez Hanki. Zbyszko przeklina i wybiega do swojego pokoju.

SCENA X

Juliasiewiczowa rozmawia z Tadrachową. Chłodno informuje ją, iż panicz zmienił zamiar. W zamian proponuje wypłatę pieniędzy dla służącej. Tadrachowa buntuje się, ale widząc, co się dzieje, chce wytargować od Dulskiej jak najwięcej. Zmartwieniem tej ostatniej jest wysokość kwoty.

SCENA XI

Tadrachowa rozmawia z Hanką o zmianie decyzji Zbyszka. Ta uniesiona honorem nie chce pieniędzy. Tadrachowa nakłania ją jednak do negocjacji i walki o swoje.

SCENA XII

Juliasiewiczowa lekceważy Hankę i Tadrachową. Ponieważ Tadrachowa nieco się gubi w rozmowie, Hanka bierze ster rozmowy w swoje ręce. Grozi Dulskiej sądem i skandalem. Z kolei Juliasiewiczowa apeluje do sumienia dziewczyny, ale ta odpowiada, że żąda tysiąca koron odszkodowania. Dulska gotuje się z nerwów, nie może rozstać się ze swoimi pieniędzmi, jednak pod groźbą skandalu załamuje się i zgadza na tak wysokie odszkodowanie dla Hanki.

SCENA XIII

Mela próbuje dowiedzieć się, jak postępują sprawy, ale Juliasiewiczowa wygania ją.

SCENA XIV

Dulska wypędza ze swego domu Hankę i Tadrachową. Hanka wychodzi z podniesionym czołem. Dulska jest załamana, a Juliasiewiczowa ponawia prośbę o wynajem mieszkania. Dulska jednak odmawia, ponieważ musi się odkuć, bo wydarto jej za dużo. Powraca do dawnej roli. Wysyła Zbyszka do biura, wzywa Melę, by ćwiczyła gamy, każe Hesi pościerać kurze w salonie. Mela widzi wychodzącą z kuferkiem Hankę. Służąca żegna się tylko z Melą i wychodzi. Ta Rozpacza i nie rozumie sytuacji. Hesia uświadamia jej, że Hanka zabrała im tysiąc koron. Kpi z nieświadomości siostry, która niczego nie rozumie.
KONIEC

INTERPRETACJA

Głównym problemem utworu jest ukazanie dwulicowości Anieli Dulskiej, ale nie tylko jej charakter poddaje się ciekawej analizie i wnioskom. Dulska w zasadzie ma dwie moralności. Jedna dotyczy obrony rodziny i jej przyszłości, dlatego skąpstwo, próżność, głupota, intelektualne zacofanie, krytyka nowoczesności z chodzeniem do teatru i czytaniem czasopism u Anieli nie odgrywają wielkiej roli. Jest matką starającą się robić wszystko dla dobra domu. Z kolei druga moralność Dulskiej to ubieranie się na pokaz, życia na pokaz, przestrzeganie zasad na pokaz i mówienie o tym głośno. Jak się ma wobec tego jej traktowanie męża, dzieci i syna, a jak lokatorów i Hanki? Przyznać trzeba, iż w tym świetle bohaterka przekracza wszelkie granice przyzwoitości: nakłania Hankę do nierządu, aby
Syn nie lumpił się po knajpach, ubiera córki, aby je udziecinnić, odmawia mieszkania lokatorce chorej, przymyka oczy na mieszkanie pod jej dachem prostytutki. Z jej nazwiskiem kojarzymy pojęcie dulszczyzny jako zakłamania, ograniczonych horyzontów, wysokiego mniemania o własnych walorach moralnych, tuszowania domowych skandali.

CHARAKTERYSTYKA POSTACI

Aniela Dulska– hipokrytka, obłudna, fałszywa, skąpa, apodyktyczna, nadpobudliwa, ograniczona, zakłamana, zacofana, opiekuńcza, zapobiegliwa, nieustępliwa, przebiegła, podstępna, pracowita, rozkochana w rodzinie;
Felicjan Dulski- ciamajda, pantoflarz, leniwiec;
Zbyszko– hipokryta, nonszalancki, wybuchowy, leniwy, lekkoduch, zadufany, naiwny;
Hesia- większość cech matki,
Mela– marzycielka, dobra, delikatna, naiwna, niedojrzała;
Hanka– naiwna, ograniczona;
Juliasiewiczowa– przebiegła, lekkoduch, podstępna;
Tadrachowa– ograniczona, przestraszona, przekupna.

Oprac. Akt 1-2   Akt 3   Int./Char.  
Podziel się ze znajomymi
Share on Facebook
Facebook
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on VK
VK
Oprac.  Akt 1-2  Akt 3 Int./Char.

AKT I

SCENA I

Niechlujnie ubrana i nieuczesana Dulska budzi krzykiem służbę. Chodzi po domu, budzi także córki i syna. Okazuje się jednak, że Zbyszko nie nocował w domu.

SCENA II

Dulska poucza służącą Hankę, jak należy palić w piecu. Hanka skarży się na panicza. Dulska ignoruje tę skargę. Dulska budzi męża i poleca córkom, by umyły się w zimnej wodzie „dla zdrowia”, ale faktycznie dla oszczędzania opału. W kuchni krzyczy na stróża, który zostawił miotłę na deszczu, zniszczy ją w ten sposób.

SCENA III

Hesia i Mela czeszą włosy. Hesia prowokuje rozmowy na zakazane tematy i śmieje się z nieświadomości Meli. Zwraca uwagę siostry na zachowanie Zbyszka wobec Hanki. Twierdzi, że łączy ich uczucie.

SCENA IV

Dulska popędza Felicjana, każe Hesi powtarzać materiał szkolny. Melę powinna ćwiczyć grę na pianinie. Siostry dobrze bawią się w konspirację. Plotkują o Zbyszku. Dla Hesi jest on wzorem. Dyskutują o nocnym, kawiarnianym życiu starszego brata.

SCENA V

Pojawia się Zbyszko. Wślizguje się do domu i do własnego pokoju. Chce odespać „przelumpowaną” noc. Hesia jest zainteresowana wszystkim, co dotyczy nocnego „lumpowania”, pyta brata o szczegóły. Zbyszko broni się przed tym, a Hesia woła matkę. Dulska strofuje syna. Jej zdaniem powinien wziąć się do roboty. Podobnie pilnością powinna wykazać się Mela w graniu na pianinie i Hesia, która zniszczyła kalosze. Zbyszko tłumaczy się potrzebą spotykania z ludźmi, których nie może spotkać gdzie indziej.

SCENA VI

Widzimy Felicjana Dulskiego, który przygotowuje się do wyjścia. Dulska wydziela mu cygaro i przypomina o pensji, którą powinien przynieść w całości do domu. Nie może zgubić pieniędzy. W tym czasie syn ucieka do swego pokoju, aby wyspać się przed pracą w biurze, do którego chodzi.

SCENA VII

W salonie Hanka otrzymuje polecenia od Dulskiej i zostaje sama. Przychodzi Zbyszko i zaleca się do niej. Hanka dąsa się z powodu jego nocnej zdrady, ale po chwili poddaje się jego urokowi. Widać, iż coś ich łączy. Nieoczekiwanie wchodzi Mela, którą Dulska wysłała do salonu, aby przed wyjściem do szkoły poćwiczyła jeszcze gamy. Hanka wychodzi do kuchni, a Zbyszko wraca do swego pokoju. Mela puka do niego i obiecuje mu, że zachowa dyskrecję, czym wywołuje irytację brata.

SCENA VIII

Do pokoju wbiega Hesia. Jest ubrana do wyjścia. Podaje Meli szkolne przybory. Razem z Hanką dziewczęta idą na pensję.

SCENA IX

Poznajemy anonimową lokatorkę. Przychodzi ona do Dulskich. Dulska na piśmie wymówiła jej wcześniej mieszkanie w swojej kamienicy- Dulscy są właścicielami kamienicy czynszowej. Kobieta prosi i błaga Dulską, aby nie wyrzucała jej z mieszkania. Była w szpitalu i nie ma pieniędzy. Dulska odmawia jej, ponieważ lokatorka wywołała skandal towarzyski. Lokatorka ta została zdradzona przez męża. Próbowała popełnić samobójstwo. Ale nie to Dulską rozgniewało. Ludzie palcem wytykali jej kamienicę, ponieważ stała przed nią karetka pogotowia. Dulska tłumaczy się, że musi dbać o dobre imię swoich córeczek. W tej scenie dowiadujemy się, jakie jest motto życiowe Dulskiej: „Na to mamy cztery ściany i sufit, aby swoje brudy prać we własnym domu”.

SCENA X

Zapłakana lokatorka mija się w drzwiach z Juliasiewiczową, siostrzenicą Dulskiej, daleką kuzynką dla jej dzieci. Juliasiewiczowa, słysząc zakończenie rozmowy, zwraca się do ciotki z prośbą o wynajęcie zwolnionego mieszkania. Dulska nie chce takiego interesu. Zdaje sobie sprawę, że rodzina może odmówić opłat za mieszkanie. Poza tym Juliasiewiczowa w oczach Dulskiej żyje ponad stan, jest bardzo rozrzutna. Na przykład kupuje gazety, chodzi do teatru i podobnie jak Zbyszko przesiaduje w kawiarniach.

SCENA XI

Do salonu wchodzi Zbyszko pod pretekstem głośnych rozmów. Próbował bezskutecznie wstawić się za nieszczęśliwą lokatorką. Prowadzi także rozmowę z Juliasiewiczową, trochę z nią flirtuje, a trochę narzeka na zasady panujące w domu Dulskich.

SCENA XII

Dulska wychodzi do kuchni, aby wydać polecenia Hance, która właśnie wróciła i kucharce. Juliasiewiczowa spostrzegła, jak patrzą na siebie Hanka i Zbyszko. Żartuje, że Zbyszko ma romans. Z kolei Zbyszko ma wszystkiego dosyć, chciałby uciec z domu, a także od własnej klasy społecznej. Zmęczyło go już takie życie.

SCENA XIII

Wraca Dulska. Ostrzega syna, że jeśli nie pójdzie do biura, może stracić pracę. Zbyszko wychodzi posłusznie, ale na odchodne narzeka na bezsens życia.

SCENA XIV

Dulska zostaje z Juliasiewiczową. Ta zwraca jej uwagę na fakt, iż z romansu Zbyszka i Hanki może wyjść coś złego. Dulska uświadamia ją, iż nie ma się czym przejmować. Okazuje się, iż Dulska wie o wszystkim i kontroluje poczynania młodych. Oświadcza także, że specjalnie zatrudniła Hankę, aby Zbyszkowi zapewnić rozrywkę i przede wszystkim zatrzymać go w domu. Nie chce, aby jej syn „lumpił” się po nocnych kawiarniach. Potem rozmowa schodzi na sprawy mody. Pani domu chwali się nowym kapeluszem. Tak naprawdę jest przeróbka starego. Dulska oszczędza. Zastanawia się, czy nie podnieść czynszów lokatorom. Juliasiewiczowa przytakuje ciotce, że to dobry pomysł.

AKT II

SCENA I

Felicjan Dulski chodzi dookoła stołu – lekarz zalecił mu spacery dla dotlenienia serca. Ponieważ podczas spacerów po mieście mógłby niepotrzebnie zdzierać zelówki i trwonić pieniądze, chodzi dookoła stołu. To pomysł oczywiście jego żony. Pojawia się Hesia. Trochę kpi z ojca i podgląda, jak ten kradnie cygaro z pudełka stojącego na piecu. Żona wydziela mu dzienne racje. Kiedy Felicjan kończy spacer na kopiec Kościuszki, wchodzi Dulska. Pozwala mu wyjść do kawiarni i wręcza 20 centów na wydatki z tym związane. Stwierdza, iż nie da mu kwoty tygodniowych wydatków, ponieważ mąż przehulałby je w jeden wieczór. Po ich wyjściu Hesia ukradkiem zabiera z pieca jedno z cygar.

SCENA II

Przychodzi Mela. Hesia chwali się cygarem. Mela jest oburzona. Hesia ma zamiar wypalić cygaro sama lub podarowania go kochankowi kucharki.

SCENA III

Hesia, aby pokazać swoją władzę, woła Hankę. Każe jej zawiązać sobie tasiemkę u buta. Zwraca uwagę na pobladłą cerę służącej. Mela chwali się, iż wie, dlaczego Hanka jest blada, ale nie może zdradzić tajemnicy. Potem dziewczęta tańczą, okręcając się dość mocno. Mela słabnie, a Hesia pozostaje sama i pląsa. Mela gra na pianinie taniec sezonu cake walk.

SCENA IV

Wchodzi Zbyszko. Tańczy z Hesią.

SCENA V

Pojawia się Dulska. Krzyczy na dzieci, szczególnie na syna za to, że uczy siostry nieprzyzwoitych tańców. Zbyszko kłóci się z matką. Za nieprzyzwoite uważa za krótkie sukienki sióstr. Dulska oszczędza na wydatkach na nie. Źle poczuła się Mela. Dulska każe jej położyć się do łóżka. Ma potem przyłożyć sobie plaster, który ma moc rozgrzewającą. Wcześniej korzystał z niego Felicjan. Dulska z Hesią wychodzą na lekcje tańca, natomiast Mela zostaje w domu.

SCENA VI

Widzimy Zbyszka siedzącego przy piecu. Przychodzi Hanka. Jest zdenerwowana. Twierdzi, że na rozkaz „pana Zbyszka” idzie się przebadać. Zbyszkowi zależy na tym, aby wróciła jeszcze przed Dulską.

SCENA VII

Zbyszko rozmawia w salonie z Melą. Rozmawiają ze sobą szczerze. Mela widziała, jak brat zalecał się do Hanki. Wierzy w to, że mogą być szczęśliwi razem. Mela ma zamiar pomóc w przyszłości Hance, aby nauczyć ją zachowania w ich klasie społecznej. Zbyszko naśmiewa się z naiwności siostry. Mela nieoczekiwanie informuje brata, iż słyszała, że Hanka ma na wsi chłopaka. Prosi Zbyszka, aby nie był o to zazdrosny. Ten każe jej iść do łóżka.

SCENA VIII

Zbyszko rozmawia z Hanką, która wróciła z badania. Jest w ciąży. Młodzieniec jest przestraszony. Chciałby, aby służąca pojechała na wieś. Ta z kolei grozi popełnieniem samobójstwa. Zbyszko ignoruje to i wychodzi do swojego pokoju.

SCENA IX

Do płaczącej Hanki podchodzi Mela. Jest bardzo naiwna. Uważa, iż przyczyną płaczu dziewczyny jest prawda powiedziana wcześniej Zbyszkowi o chłopaku na wsi. Mela myśli, że źle zrobiła i usprawiedliwia się przed służącą. Ta z kolei twierdzi, że z dzieckiem nikt jej teraz nie zechce. Mela nie rozumie, jakby mija się w naiwności z Hanką. Obiecuje wstawić się za nimi u rodziców. Pociesza ją.

SCENA X

Hanka wychodzi, a wchodzi Juliasiewiczowa. W rozmowie z Melą domyśla się prawdy o romansie Zbyszka. Obiecuje zająć się całą sprawą, a Melę uspokaja.

SCENA XI

Zbyszko natyka się na Juliasiewiczową. Młodzieniec wychodzi właśnie z domu, ale kobieta widzi to inaczej. Daje mu do zrozumienia, że on ucieka przed problemami.

SCENA XII

Przychodzi Dulska i Hesia. Dulska opowiada Juliasiewiczowej, jak to podczas jazdy tramwajem chciała kupić dla Hesi bilet ulgowy, ale nie udało się. To sprowokowało ją do wynurzeń na temat wzrostu własnych wydatków. Nie chce nawet naprawić zepsutego pieca w pokoju do wynajęcia. Będzie się o to martwił lokator. Pojawia się Hanka i Juliasiewiczowa dopytuje się o jej zły humor. Mówi też o wyjściu z domu Zbyszka. Dulska wytyka jej niemoralne prowadzenie się. Juliasiewiczowa nie wytrzymuje i mówi prawdę o skutkach romansu ze służącą. Także radzi jej, by porozmawiała z Hanką.

SCENA XIII

Dulska wyprasza z salonu męża i wypytuje Hankę. Ta przyznaje się. Dulska straszy ją skandalem. Wreszcie wygania ją z domu. Ma zamiar dać jej dokumenty. Idzie do drugiego pokoju.

SCENA XIV

Do pokoju wchodzi Juliasiewiczowa i podbudowuje na duchu Hankę, namawiając do rozmowy ze Zbyszkiem. Wpada tam także Mela i prosi ją o pomoc dla brata i służącej. Wreszcie pojawia się Zbyszko. Okazuje się tchórzem, chce się wycofać, aby uniknąć rozmów z Hanką i matką.

SCENA XV

Dulska jest wściekła. Wyzywa w nerwach przy Zbyszku Juliasiewiczową. Ta w rewanżu mówi młodzieńcowi o podstępie matki, która celowo pchnęła Hankę w jego ramiona. Zdenerwowany Zbyszko jest żądny zemsty. Przyprowadza Hankę i każe jej usiąść obok siebie na kanapie. Dulska czuje się przegrana, traci grunt pod nogami i panowanie nad domem.

Oprac.  Akt 1-2  Akt 3 Int./Char.
Podziel się ze znajomymi
Share on Facebook
Facebook
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on VK
VK
Streszczenie Akt 1-2 Akt 3 Int./Char.

EPOKA

Młoda Polska

BIOGRAFIA

Gabriela Zapolska żyła w latach 1857-1921. To pisarka, publicystka i aktorka. Debiutowała w1883 roku opowiadaniem „Małaszka” w pismach „Kurier Lwowski” i „Przegląd tygodniowy”. Prowadziła życie wielkiej artystki teatralnej. W historii literatury polskiej zapisała się przede wszystkim jako autorka sztuk teatralnych: „Żabusia”, „Moralność pani Dulskiej”, „Ich czworo” i „Skiz”. Sposób kreowania świata przedstawionego jest u niej bardzo naturalistyczny. Oznacza to, iż dążyła do maksymalnego obiektywizmu bez komentarzy własnych, do skupiania uwagi odbiorcy na bohaterze dzieła.

GENEZA DZIEŁA

Utwór powstał w 1906 roku na zamówienie Teatru Miejskiego we Lwowie. Zapolska usłyszała historię prawdziwej kobiety, która tolerowała zachowania niemoralne syna, od swojego męża. Chodziło o ich znajomą Gołąbową. Celem było ukazanie etyki mieszczańskiej, a w zasadzie hipokryzji ludzkiej. Podtytuł „Tragifarsa kołtuńska” to połączenie elementów poważnych dramatu klasycznego z farsą, formą pastiszu i satyry na zachowanie się mieszczaństwa, rosnącej w siły i znaczenie warstwy społecznej przełomu XIX i XX wieku. Kołtunem, mydłkiem pogardliwie nazywano właśnie mieszczan. Artyści programowo wyrażali niechęć do mieszczan, ponieważ obowiązywało ich hasło sztuka dla sztuki, ponadto mieszczanie to warstwa chłopów zbiegła ze wsi do miasta, gdzie rozwijał się przemysł. Świat elity artystycznej szydził z nich.

BUDOWA UTWORU

Dramat, czyli utwór sceniczny. Składa się z trzech aktów: I akt ma 14 scen, II ma 15 scen i III akt ma 14 scen. Łącznie 43 sceny. Podtytuł brzmi “tragifarsa kołtuńska” – oznacza to połączenie elementów komicznych, satyrycznymi z tragicznymi. “Kołtun” z kolei to epitet określający nieco obelżywie mieszczan i ich sposób podejścia do sztuki w modernizmie.

CZAS I MIEJSCE AKCJI

Lwow - Lviv

Lwów – Lviv – współcześnie

Akcja rozgrywa się we Lwowie w mieszczańskim domu Dulskich. Rozpoczyna się w jesienny pochmurny ranek i kończy także w ten sam sposób. Miejscem akcji jest mieszkanie Dulskich we Lwowie.

BOHATEROWIE

Anna Seniuk w roli Dulskiej TVP

Anna Seniuk w roli Dulskiej TVP

Aniela Dulska, Felicjan Dulski – pan domu; Zbyszko – syn (najstarsze dziecko), Hesia i Mela – córki, Hanka – służąca, Juliasiewiczowa – dalsza rodzina Dulskich, Tadrachowa – opiekunka Hanki, chrzestna.

Streszczenie Akt 1-2 Akt 3 Int./Char.

Podziel się ze znajomymi
Share on Facebook
Facebook
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on VK
VK

Kontynuując czytanie, zgadzasz się z politykę cookies na tej stronie. Więcej informacji

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close