Wesele

Akt 1Akt 2Akt 3 /Int./Char.

EPOKA

Młoda Polska

BIOGRAFIA

Stanisław Wyspiański żył w latach 1869-1907. Pisał wiersze, dramaty, był malarzem, tworzył witraże, projektował scenografie teatralne a nawet meble. Pierwsze dzieła napisał w latach 1892-4, a były to: „Warszawianka”, „Daniel”, „Meleager”. Współpracował z czasopismem „Życie” jako ilustrator, współpracował z Teatrem Miejskim w Krakowie. W roku 1901 odbyła się premiera „Wesela”. Był także docentem na Akademii Sztuk Pięknych. Największe jego utwory to przede wszystkim dramaty, czyli utwory przeznaczone na scenę teatralną: „Warszawianka”, „Wesele”, „Wyzwolenie”, „Noc listopadowa” i inne.

GENEZA DZIEŁA

Dnia 20.11.1900 roku w Bronowicach niedaleko Krakowa odbyło się wesele poety Lucjana Rydla z wiejską dziewczyną Jadwigą Mikołajczykówną. Wyspiański był przyjacielem Rydla i został na nie zaproszony. Obserwował gości, przysłuchiwał się ich rozmowom i w ten sposób powstał pomysł utworu.

BUDOWA UTWORU

„Wesele” jest zbudowane z trzech aktów, w pierwszym akcie jest 38 scen, w drugim 30, a w trzecim 37, łącznie 105 scen.

CZAS I MIEJSCE AKCJI

Jest to noc z 20 na 21.11.1900 roku, kiedy to Lucjan Rydel z Jadwigą Mikołajczykówną bawili się na własnym weselu wraz z gośćmi w bronowickim dworku pod Krakowem (obecnie dzielnica Krakowa).

BOHATEROWIE

Można ich podzielić na dwie grupy: realistyczni – weselnicy bawiący się na weselu Rydla i Mikołajczykówny, a także na fantastycznych – duchy pokazujące się wybranych postaciom realistycznym. Oczywiście są to symbole postaw, jakie krytykuje Wyspiański, oczekując zmian od sobie współczesnych.

"Wesele" w reż. Andrzeja Wajdy z gośćmi (film TVP, 1972, Filimoteka Narodowa)
“Wesele” w reż. Andrzeja Wajdy z gośćmi (film TVP, 1972, Filimoteka Narodowa)

Bohaterowie realistyczni

Gospodarz (to Włodzimierz Tetmajer – przyrodni brat Kazimierza Przerwy- Tetmajera),
Gospodyni (Anna Mikołajczykówna, siostra Marii i Jadwigi – Panny Młodej, żona Tetmajera),
Pan Młody (Lucjan Rydel – Poeta),
Panna Młoda (Jadwiga Mikołajczykówna),
Radczyni (Antonina Domańska),
Klimina (chłopka z Bronowic),
Marysia (siostra Jadwigi i Marii),
Wojtek (chłop, Wojciech Susuł, mąż Marysi),
Ojciec (Mikołajczyk, chłop, ojciec Jadwigi),
Czepiec (Błażej Czepiec, wuj Jadwigi) i Czepcowa,
Jasiek (Jan Mikołajczyk),
Kasper (Czepiec, krewny Czepca),
Poeta (Kazimierz Tetmajer),
Dziennikarz (Rudolf Starzewski, redaktor „Czasu”),
Nos (Stanisław Czajkowski),
Żyd (Hersz Singer), Isia (Jadwiga, najstarsza córka Tetmajerów), Rachel (Józefa Singer), Ksiądz, Dziad, Zosia, Haneczka, Maryna, Kasia, Staszek,Kuba,

Bohaterowie fantastyczni

Są to zjawy ukazujące się tylko wybranym postaciom.

Chochoł – ukazuje się Racheli i Poecie pod koniec I aktu, ale później Państwo Młodzi zapraszają go na wesele, widzi go także Isia i Jasiek. To snop słomy okrywający róże. Symbolizuje niewolę narodową i jednocześnie nadzieję na powstanie i zrzucenie jarzma niewoli zaborców.
Widmo – ukazuje się Marysi, duch jej dawnego narzeczonego jak Karusia w balladzie “Romantyczność” Adama Mickiewicza. Dziewczyna jest mężatką, ale tęskni za dawną miłością.
Stańczyk – duch błazna słynący jednak z mądrości. Ukazuje się Dziennikarzowi, wręczając błazeńską laskę – ośmiesza Dziennikarza. Mówi mu np.: „Masz tu kaduceusz polski,/ mąć nim wodę, mąć”. Wydaje się on rozdarty wewnętrznie i cierpi z powodu błazeńskiej roli, jaką odgrywa w swoim środowisku.
Rycerz – ukazuje się Poecie. To słynny z męstwa, patriotyzmu i poświęcenia Zawisza Czarny, bohater spod Grunwaldu. Przypomina Poecie, że narodowi potrzeba wieszcza i przywódcy.
Hetman – ukazuje się Panu Młodemu. To duch Franciszka Ksawerego Branickiego, zdrajcy ojczyzny, jeden z targowiczan. Zarzuca Panu Młodemu, że nie kocha swojej żony a kierował się modą, zdradzając przy tym swoją klasę społeczną.
Upiór – ukazuje się Dziadowi. Upiorem jest Jakub Szela, przywódca powstania chłopów w Galicji. Uciskani przez wieki dokonali zrywu, mordując wiele szlachty. Dlatego samo wypowiedzenie nazwiska Szeli robi wrażenie i zamieszanie wśród inteligencji.
Wernyhora – ukazuje się Gospodarzowi, a jest to duch legendarnego pieśniarza ukraińskiego (Ukraina była przed rozbiorami częścią Rzeczpospolitej Obojga Narodów) wróżący Polsce wolność. Gospodarz jest romantykiem i marzy o wielkim czynie, ale nie potrafi działać, zasypia a złoty róg powierza Jaśkowi.

Symbole w “Weselu”

  • Złoty róg – symbol wyzwolenia Polaków, z niego ma popłynąć sygnał do powstania narodowego.  Miał mieć siłę budzenia ludzi z letargu – aluzja do braku patriotyzmu w społeczeństwie. Jasiek dostał go od Gospodarza i zgubił, schylając się z konia po czapkę z pawimi piórami. Wymowny cytat: „Miałeś, chamie, złoty róg, ostał ci sie ino sznur” – oznacza utratę szansy na wolność z błahej przyczyny, np. próżności, jaką noszą w sercach niektóre warstwy społeczeństwa.
  • Czapka z pawimi piórami – pawie pióra to oznaka bogactwa i umieszczone na czapce świadczyły o zamożności kawalera pragnącego zwrócić na siebie uwagę pięknych panien. Dlatego Jasiek tak bardzo o nią dbał i schylał się, gdy wiatr mu ją zwiał. Tutaj symbolizuje próżność i prywatę Polaków, którzy przedkładają własne sprawy nad dobro ojczyzny.
  • Podkowa – zgubił ją Wernyhora a “przygarnęła” Gospodyni jako symbol bogactwa i szczęścia. Oznacza, że chłopi i cały naród nie jest jeszcze gotowy do wielkich czynów albo też chciwość szlachty.
  • Chochoł – jest snopkiem służącym do okrywania drzew i krzewów na zimę. Symbolizuje nadzieję, że czasach zimnych – niewoli – nadejdzie upragniona wolność i Polska wróci na mapę Europy.
  • Chocholi taniec – jest letargiczny i oznacza marazm (zastój i zobojętnienie). Wyspiański krytykuje sobie współczesnych Polaków pod zaborami, oskarżając ich o brak patriotyzmu, zaniedbywanie obowiązków wobec kraju.
Akt 1Akt 2Akt 3 /Int./Char.

FILM Z YOUTUBE.COM