Epoki literackie, analizy wierszy, poradniki, słownik, piosenki

zemsta streszczenie

Oprac.Akt 1-2Akt 3-4Int./Char.Plan/mini

INTERPRETACJA

“Zemsta” to komedia Aleksandra Fredry. Przedstawia charaktery ludzkie dwóch sąsiadów, którzy nie potrafią ze sobą żyć. Cześnik nie lubi Rejenta za jego pobożność. Uważa, iż jest to cecha na pokaz. W gruncie rzeczy w Rejencie “siedzi diabeł”, a dowodem jest próba załatania dziury w murze dzielącym obie części zamku. Z kolei Rejent nie darzy

Cześnika sympatią i wolałby mieć innego sąsiada. Pomimo waśni sąsiedzkich syn Rejenta Wacław zakochał się w bratanicy Cześnika Klarze. Tytułowa zemsta dotyczy faktu przymuszenia Wacława do ożenku z Klara. Cześnik nie mógł przeżyć faktu, że Rejent podstępem wykradł mu Podstolinę, z którą Cześnik był już po słowie. Zemsta ta teoretycznie tylko udała się Cześnikowi, ponieważ Klara i Wacław kochali się ze wzajemnością, chcieli się pobrać. Krzywdy więc Wacławowi nie zrobił.

Z kolei Rejent podpisał z Podstoliną intercyzę przedślubną, a ta wymuszała na nim spłatę Podstoliny w przypadku, jeśliby ona zrezygnowała ze ślubu z Wacławem lub gdyby Wacław zrezygnował ze ślubu z nią. Wacław nie zrezygnował, tylko został zmuszony, a to zasadnicza różnica i prawdopodobnie zapis pomiędzy Rejentem a Podstoliną może nie mieć dla Rejenta znaczenia finansowego.
W utworze występuje szereg charakterystycznych i zabawnych postaci, są także śmieszne momenty i dialogi, co uatrakcyjnia odbiór sztuki.

CHARAKTERYSTYKA POSTACI

Cześnik – dojrzały mężczyzna, stary kawaler, który prawdopodobnie przez większość życia służył w wojsku. Brał udział w licznych wyprawach i bitwach, dobrze władał szablą, przypomina typowego Sarmatę barokowego, człowieka zarozumiałego i chciwego, zadufanego w sobie i niewykształconego. Chciałby bardzo poślubić Podstolinę i to nie z miłości, ale z rozsądku. Jest ona wdową i opiekunką Klary. Jest też człowiekiem impulsywnym i ma temperament choleryka.

Rejent – jest prawnikiem, ojcem Wacława i człowiekiem bardzo pobożnym. Z jednej strony potrafi powoływać się na sprawiedliwość i miłość boską, z drugiej strony jest mało tolerancyjny dla innych. Nie potrafi żyć w zgodzie z sąsiadem, chce postawić na swoim. Nie jest także dobrym ojcem, ponieważ nie słucha swojego dorosłego syna zakochanego w Klarze. Mimo to chce go na siłę wydać za Podstolinę, próbując wywrzeć na syna wrażenie płaczem.
Podstolina – kobieta dojrzała, kilkakrotna wdowa. Prowadziła raczej rozwiązły tryb życia, zdradzając męża z Wacławem, kiedy młodzieniec był jeszcze studentem i podawał się za księcia Radosława. Jest osobą wyrachowaną, pragnie zabezpieczenia na starość i dlatego podpisuje intercyzę z Rejentem. Nie posiada honoru, ponieważ łamie dane słowo Cześnikowi. Prawdopodobnie zdaje sobie sprawę z faktu, iż Cześnik nie ma pieniędzy, dlatego woli umowę z Rejentem.

Papkin – najbardziej barwna postać komedii Fredry. To niemłody już mężczyzna, kawaler o wielkiej fantazji. Wypowiadając się, przedstawia siebie takim, jakim by chciał być, co jest dalekie od prawdy. Chwali się swoją odwagą, Aretmizą, jest zakochany w Klarze, ale tak naprawdę jest człowiekiem biednym, słabym i lękliwym. Dlatego Wacław łatwo go przekupił. U Rejenta poznajemy prawdę o Papkinie, który potrafi być zarozumiały i zadziorny. Postraszony służbą milknie, a potem rozpacza, gdy podejrzewa, iż Rejent poczęstował go zatrutym winem.
Wacław – młody panicz, syn Rejenta. Po powrocie ze studiów pragnie się ożenić i zakochuje w Klarze. Jest posłuszny ojcu i nie ma silnego charakteru.
Klara – młoda i naiwna panna zakochana w Wacławie, posłuszna i wierna.

PLAN

1. Cześnik w rozmowie z Dyndalskim planuje zaręczyny z Podstoliną.
2. Do dworu powraca Papkin, dawny sługa Cześnika. Ma on na sumieniu jakieś dawne grzeszki, za które gospodarz mógłby go wsadzić do więzienia.
3. Cześnik wysyła Papkina do Podstoliny, aby dowiedział się o szansach, gdyby złożył jej propozycję ożenku.
4. Papkin – biedny chwalipięta – planuje oddać podstarzałą Podstolinę Cześnikowi, a sam ożeni się z Klarą. Śpiewa i gra na angielskiej gitarze w oczekiwaniu na przyjście kobiety.
5. Podstolina w rozmowie z Papkinem przychyla się do swatów Cześnika. Przyjmie je.
6. Wybucha awantura z murarzami, którzy wynajęci przez Rejenta łatają dziurę w murze na placu zamku.
7. Wacław i Klara wyznają sobie miłość, lecz bardzo boją się Cześnika, opiekuna Klary.
8. Ludzie Cześnika przeganiają robotników – murarzy, a sam Cześnik odgraża się Rejentowi przez okno.
9. Papkin przyprowadza do domu jeńca, a jest nim Wacław, syn Rejenta, ale nikt nie zna go. Cześnik każe mu opuścić swój dom. Wacław opłaca Papkina, aby milczał. W ten sposób mógł zostać przy Klarze.
10. Wacław oświadcza się Klarze, a następnie rozmawia z Podstoliną. Ta okazuje się być znajomą Wacława z czasów studenckich, kiedy to zdobył jej serce, podając się za księcia Radosława.
11. Papkin wyznaje miłość Klarze, a ona chce go sprawdzić. Ma mianowicie przez rok żyć o wodzie i chlebie, przez półmroku milczeć, a na koniec przywieźć krokodyla. Wówczas zostanie jego żoną.
12. Podstolina zgodziła się na ślub z Cześnikiem. Ten wysyła do Rejenta Papkina, wyzywając Milczka na pojedynek.
13. Rejent pisze skargę do sądu na postępowanie sąsiada i przegonienie robotników. Odwiedza go Papkin z przykrą wiadomością o pojedynku.
14. Okazuje się, iż Podstolina podpisała z Rejentem umowę przedślubną. Ma otrzymać rękę jego syna, a jeśli któreś z nich zerwie umowę, ma zapłacić 100 tysięcy. Jest przy tym obecny Papkin.
15. Papkin wraca do Cześnika z listem od Rejenta. Cześnik wybucha gniewem, bo Milczek zabrał mu narzeczoną. Zbiera ludzi, aby napaść na sąsiada.
16. Rejent wyjawia swoją wolę synowi Wacławowi. Chce, aby ten ożenił się z Podstoliną. Wacław odmawia i jest załamany stanowczością ojca.
17. Cześnik zmienił zdanie i nie chce napaść na Rejenta, siłą odbierając mu Podstolinę. Ma zamiar zwabić do siebie Wacława i ożenić go z Klarą, aby zemścić się na Rejencie.
18. Wacław wpada w ręce Cześnika. Ten daje mu ultimatum i nakazuje ożenek z Klarą. Wacław i Klara zgadzają się.
19. Papkin pisze testament, ponieważ Cześnik uświadomił mu, iż Rejent prawdopodobnie podał Papkinowi do picia zatrute wino.
20. Rejent przychodzi do Cześnika, ponieważ ten nie dotrzymał terminu pojedynku. Dowiaduje się o ożenku Wacława z Klarą.
21. Dochodzi do zgody pomiędzy Rejentem i Cześnikiem.

Mini streszczenie (do zeszytu)

Cześnik w rozmowie z Dyndalskim planuje zaręczyny z Podstoliną. Do dworu powraca Papkin, dawny sługa Cześnika. Ma on na sumieniu jakieś dawne grzeszki, za które gospodarz mógłby go wsadzić do więzienia. Cześnik wysyła Papkina do Podstoliny, aby dowiedział się o szansach, gdyby złożył jej propozycję ożenku.Papkin – biedny chwalipięta – planuje oddać podstarzałą Podstolinę Cześnikowi, a sam ożeni się z Klarą. Śpiewa i gra na angielskiej gitarze w oczekiwaniu na przyjście kobiety. Podstolina w rozmowie z Papkinem przychyla się do swatów Cześnika. Przyjmie je. Wybucha awantura z murarzami, którzy wynajęci przez Rejenta łatają dziurę w murze na placu zamku. Wacław i Klara wyznają sobie miłość, lecz bardzo boją się Cześnika, opiekuna Klary. Ludzie Cześnika przeganiają robotników – murarzy, a sam Cześnik odgraża się Rejentowi przez okno. Papkin przyprowadza do domu jeńca, a jest nim Wacław, syn Rejenta, ale nikt nie zna go. Cześnik każe mu opuścić swój dom. Wacław opłaca Papkina, aby milczał. W ten sposób mógł zostać przy Klarze.
Wacław oświadcza się Klarze, a następnie rozmawia z Podstoliną. Ta okazuje się być znajomą Wacława z czasów studenckich, kiedy to zdobył jej serce, podając się za księcia Radosława.Papkin wyznaje miłość Klarze, a ona chce go sprawdzić. Ma mianowicie przez rok żyć o wodzie i chlebie, przez półmroku milczeć, a na koniec przywieźć krokodyla. Wówczas zostanie jego żoną. Podstolina zgodziła się na ślub z Cześnikiem. Ten wysyła do Rejenta Papkina, wyzywając Milczka na pojedynek. Rejent pisze skargę do sądu na postępowanie sąsiada i przegonienie robotników. Odwiedza go Papkin z przykrą wiadomością o pojedynku. Okazuje się, iż Podstolina podpisała z Rejentem umowę przedślubną. Ma otrzymać rękę jego syna, a jeśli któreś z nich zerwie umowę, ma zapłacić 100 tysięcy. Jest przy tym obecny Papkin. Papkin wraca do Cześnika z listem od Rejenta. Cześnik wybucha gniewem, bo Milczek zabrał mu narzeczoną. Zbiera ludzi, aby napaść na sąsiada. Rejent wyjawia swoją wolę synowi Wacławowi. Chce, aby ten ożenił się z Podstoliną. Wacław odmawia i jest załamany stanowczością ojca. Cześnik zmienił zdanie i nie chce napaść na Rejenta, siłą odbierając mu Podstolinę. Ma zamiar zwabić do siebie Wacława i ożenić go z Klarą, aby zemścić się na Rejencie.Wacław wpada w ręce Cześnika. Ten daje mu ultimatum i nakazuje ożenek z Klarą. Wacław i Klara zgadzają się.
Papkin pisze testament, ponieważ Cześnik uświadomił mu, iż Rejent prawdopodobnie podał Papkinowi do picia zatrute wino.
Rejent przychodzi do Cześnika, ponieważ ten nie dotrzymał terminu pojedynku. Dowiaduje się o ożenku Wacława z Klarą. Dochodzi do zgody pomiędzy Rejentem i Cześnikiem.

Oprac.Akt 1-2Akt 3-4Int./Char.Plan/mini
Podziel się ze znajomymi
Share on Facebook
Facebook
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on VK
VK
Oprac.Akt 1-2Akt 3-4Int./Char.Plan/mini

AKT III

Pokój Rejenta

Scena pierwsza

Rejent, Murarze
Rejent pisze skargę do sądu na Cześnika w imieniu robotników. Prosi ich, aby potwierdzili to, co on napisał. W skardze określił, że Raptusiewicz pobił ich i wygonił. Mimo że oni nie czują się pokrzywdzeni, on wmawia im wszystko, aby zemścić się na Cześniku. Wreszcie nakazuje im złożyć podpisy i wynosić się. Nawet nie chce im zapłacić, ponieważ to Cześnik będzie musiał wyłożyć pieniądze. Rejent zapowiada, iż zastawi nawet pas czy czapkę, ale Cześnika wykurzy z domu.

Scena druga

Rejent, Wacław
Wacław wyjawia, że kocha Klarę bratanicę Cześnika. Rejent ni chce o tym słyszeć. Chce zrobić na złość Raptusiewiczowi i ożenić Wacława z Podstoliną. Młodzieniec wyjawia, że Cześnik oświadczył się o jej rękę i ona przyjęła oświadczyny. Rejent nie uwierzy, dopóki nie otrzyma od Podstoliny odpowiedzi na swoją propozycję oddania jej Wacława za męża. Wacław nie zgadza się na to, ale ojciec chce wymusić na nim synowskie posłuszeństwo. Dodał do umowy przedślubnej zapis, że ktokolwiek z nich zerwie umowę, ten będzie musiał zapłacić 100 tysięcy. Syn nie zgadza się, boi sie Cześnika. Rejent nie cofnie się i wypowiada swoje zwyczajne:
„Niech się dzieje wola nieba,
Z nią się zawsze zgadzać trzeba.”
Wacław błaga go o odwołanie nakazu. Rejent nie zgadza się. Udaje rozmodlonego i zapłakanego przed synem.

Scena trzecia

Rejent
Dziwi się, jak Podstolina, taka piękna kobieta mogła przyjąć propozycję „takiej gadziny”, jaką jest Cześnik.

Scena czwarta

Rejent, Papkin
Papkin przybywa do Rejenta, aby przedstawić mu żądania Cześnika. Z początku jest ostrożny, ale uprzejmość Milczka wyzwala w nim pokłady wyższości i zadufania. Za dużo sobie pozwala, mówi do niego „bratku”, żąda wina, nazywa je „cienkuszem”. W piwnicach Papkina na pewno takiego niedobrego wina Rejent by nie znalazł. Rejent toleruje zuchwalstwo posła i wypytuje o cel wizyty. Papkin dumny z siebie nazywa Milczka „niecnotą” – lekkomyślnym, oświadcza, że przybył z misją od jaśnie wielmożnego Cześnika, którego napadnięto rano. Rejent prosi, aby poseł mówił ciszej, lecz Papkin wymądrza się. Rejent ostrzega cicho, że ma ludzi i może go przez okno wyrzucić, woła, aby kilku ze służby stało pod drzwiami i czekało na wezwanie. Dopiero wtedy Papkin pokorniej i normalnie mówi o celu wizyty i pojedynku z Cześnikiem, jąkając się ze strachu przed Rejentem. Chwali też szablę Cześnika, która niejednego w powiecie pokaleczyła. Rejent dziwi się, przecież kolejnego dnia Raptusiewicz ma się żenić. Papkin twierdzi, że rano rozbija Rejenta, po południu się ożeni, a nocą… – urywa uciszony przez Milczka.
Rejent nie daje po sobie poznać, ale wypytuje o miłość Podstoliny do Cześnika. Zdaniem Papkina kobieta jest zakochana w narzeczonym.

Scena piąta

Rejent, Papkin, Podstolina
Podstolina przybywa z oświadczeniem, że podpisała umowę pomiędzy nią a Rejentem. Nie chciała powiedzieć o tym Cześnikowi, ale milej jej będzie jako synowej Milczka. Rejent jest bardzo zadowolony z takiej reakcji Hanny. Przysłuchujący się wszystkiemu Papkin jest w szoku. Podstolina zauważa go i jest oburzona jego obecnością u Rejenta, ponieważ jest sługą Cześnika i to przez Papkina dała słowo Raptusiewiczowi. Rejent prosi, aby Podstolina zapewniła Papkina o swoich uczuciach do Wacława, które słyszał, a tymczasem on napisze do Cześnika kilka zdań. Wychodzi.

Scena szósta

Podstolina, Papkin
Papkin chce wraz z Podstoliną uciec z domu Rejenta, ale ona nie wyraża ochoty. Przekazuje przez niego życzenia Cześnikowi. Papkin nie ma odwagi samemu wyjść, bo za drzwiami stoi czterech ze służby Milczka.

Scena siódma

Podstolina, Papkin, Rejent
Rejent daje list dla Cześnika i nakazuje, aby służba odprowadziła Papkina i nie żałowała lasek w ciemnym korytarzu.

AKT IV

W domu Cześnika

Scena pierwsza

Cześnik, Dyndalski
Cześnik rozmawia ze służbą, Perełką, Śmigalskim i Dyndalskim o mającym nastąpić weselu. Kolejnego dnia wszystko ma być pełne szyku i dostatku, pięknie przystrojone smacznie przyrządzone. Przygotowuje swoją broń na pojedynek. Wspomina bitwy pod Barem, Słonimem, Podhajcami, Berdyczowem i Łomazami, gdzie walczył i karabele dobrze mu służyły. Dyndalski chwali go i twierdzi, że nikt Cześnikowi nie da rady w walce.

Scena druga

Cześnik, Papkin
Papkin nieco poszarpany narzeka na wyschnięte gardło, pragnie wina. Chwali się wizytą u Rejenta i gani jego wino. Cześnik zauważa, że Milczek podał mu z pewnością zatrute wino, na co Papkin trzeźwieje i od tej pory zaczyna bardzo martwić się swoją śmiercią. Boi się, że Cześnik ma rację i chwile Papkina są policzone. Jest załamany i oddaje list Rejenta Cześnikowi. Ten czyta i oczom nie wierzy, jest coraz bardziej wściekły. Papkin siedzi obojętny, a gospodarz wybiega nawołując służbę.

Scena trzecia

Papkin, Dyndalski
Papkin zwierza się ze swojej sytuacji. Dyndalski uspokaja go. Rejent go na pewno nie zatruł. Papkin tego sam nie wymyślił, dodaje, ale dowiedział sie od Cześnika. W takim razie Dyndalski zaleca, aby wezwał księdza i wyspowiadał się.

Scena czwarta

Papkin
Żali się na sobą i zaczyna pisać testament.

Scena piąta

Papkin, Cześnik, Dyndalski
Cześnik rozmyślił się jednak, nie napadnie ze służbą na Rejenta, ale użyje podstępu. Papkin załamany siedzi w kącie i pisze swój testament. Natomiast Cześnik prosi o pomoc Dyndalskiego. Będzie mu dyktował list podszywając się pod swoją córkę Klarę, ma to być list do Wacława, aby przywołać go do domu Cześnika. Następuje szereg nieporozumień, pomiędzy dyktującym a piszącym. Cześnik ma manierę, aby do każdego zdania wplatać zwrot „mocium panie” (miłościwy panie), a Dyndalski nie jest biegły w pisaniu i myśleniu. W końcu Cześnik odkrywa, że służący napisał stek głupot, które sam dyktował, to znaczy nie wszystko co mówił miało znaleźć się w liście. Postanawia wysłać posłańca do Walerego. Dyndalski oświadcza, iż panicza nikt w domu Cześnika nie zna. Wtrąca się Papkin oświadczając, że wzięty przez niego rano młodzieniec to Wacław. Dał Papkinowi sakiewkę, aby milczał w tej sprawie, więc milczał.
Zły Cześnik nakazuje wysłać po Wacława Rózię, a Dyndalskiemu zebrać kilku ludzi, aby stali u wyłomu muru i pochwycili go, gdy będzie szedł na spotkanie z Klarą.
Papkin podsuwa testament do podpisania Cześnikowi jako świadkowi, lecz gospodarz ofuknął go tylko.

Scena szósta

Papkin, Klara
Papkin żali się Klarze na to, co go spotkało. Wyznaje, iż zapisał jej w testamencie gitarę i kolekcję motyli będącą w zastawie. Swoją Artemizę chciał wręczyć Cześnikowi, lecz postanowił, iż otrzyma ją najdzielniejszy rycerz w Europie.

Scena siódma

Papkin, Klara, Wacław
Papkin przyznaje się, że Cześnik wie o nim i rozstawił wszędzie swoich ludzi, aby złapali Wacława. Wacław wyznaje Klarze prawdę o umowie pomiędzy Podstoliną i Rejentem, której padł ofiarą. Nie widzą przed sobą ratunku z żadnej strony. Wacław chce uniknąć spotkania z Cześnikiem, którego podejrzewa o chęć rewanżu na nim.

Scena ósma

Klara, Papkin, Wacław, Cześnik, Dyndalski, hajduki
Wacław nie jest w stanie uciec. Nadszedł Cześnik z ludźmi i otoczyli go. Wacław myśląc, że chcą go zabić, prosi o szablę, aby mógł się bronić. Raptusiewicz wyjaśnia mu jednak, iż nie o jego głowę chodzi, lecz o zemstę na Rejencie. Porwał mu on narzeczoną, zatem on każe Wacławowi ożenić się z Klarą. Jeśli ona go nie zechce, będzie kazał wyjść za niego jej kuzynce. Wszystko kwituje następująco:
„Tobie żona jakby nimfa,
Podstolinie grochowianka,
Rejentowi tęga fimfa,
A mnie zemsta doskonała –
Tak się skończy sprawa cała.”
Fimfa – finfa – to dawniej dym puszczony komuś w nos lub złośliwy żart. To ma spotkać Rejenta ze strony Cześnika. Wacław i Klara stoją zaskoczeni przebiegiem sytuacji. Z niedowierzaniem pytają, czy rzeczywiście mają wziąć ślub natychmiast? Cześnik każe odprowadzić ich do kaplicy. Klara i Wacław zgadzają się na to i wychodzą.

Scena dziewiąta

Dyndalski
Pozostając sam, zbiera skrawki papieru, listu, jaki pisał do Wacława, a Cześnik mu go podarł. Narzeka na niego i jego raptowny charakter.

Scena dziesiąta

Dyndalski, Rejent
Rejent wraca z lasu, gdzie miał odbyć się pojedynek z Cześnikiem. Nie zastał tam sąsiada i przybył zapytać, o co chodzi. Słyszy odgłosy wiwatów ślubnych, więc pyta, czyj to ślub. Struchlał, kiedy w odpowiedzi usłyszał, iż chodzi o jego syna. W dali słychać głos, jak to Cześnik woła Dyndalskiego, aby kazał siodłać konia, gdyż czas na pojedynek w lesie.

Scena jedenasta

Rejent, Cześnik
Cześnik na widok Rejenta chce chwycić za szablę, ale ponieważ prawo gościnności mówi wyraźnie, jak należy traktować gościa, więc uspokaja się. Rejent chce, aby oddano mu syna. Cześnik pyta: „Z żoną czy bez żony?”. Wyjawia mu prawdę. Zemścił się na nim za porwanie narzeczonej. Nadchodzą goście weselni.

Scena dwunasta

Ciż sami, Klara, Wacław, Papkin, Dyndalski, dworzanie, kobiety. Wszyscy z bukietami wychodzą z kaplicy.
Wacław i Klara proszą swoich opiekunów o przebaczenie i pogodzenie się ze sobą.

Scena trzynasta

Do wszystkich dołącza Podstolina
Wyjawia wszystkim prawdę. Chciała wyjść za mąż, bo majątek swój miała tylko na określony czas. Teraz przechodzi on na Klarę, która wyszła za mąż. Na szczęście ma zapisane u Rejenta 100 tysięcy i nie musi o nic się martwić, będzie miała za co żyć na starość. Klara chce spłacić teścia. Rejent błogosławi młodą parę. Papkin zostaje zapewniony przez Wacława, iż nie został otruty, więc drze testament. Wszyscy godzą się, Cześnik z Rejentem podają sobie dłonie i nastaje zgoda:
„Tak jest – zgoda,
A Bóg wtedy rękę poda.”

Oprac.Akt 1-2Akt 3-4Int./Char.Plan/mini
Podziel się ze znajomymi
Share on Facebook
Facebook
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on VK
VK
Oprac.Akt 1-2Akt 3-4Int./Char.Plan/mini

Akt I

Scena pierwsza

Cześnik, Dyndalski
Cześnik przegląda jakieś dokumenty, rozmawia ze swoim sługą o Klarze i Podstolinie. Ta ostatnia jest wdową i ma większy majątek. Z tego powodu Cześnik chce „uderzyć do niej w konkury”, czyli ożenić się z nią wkrótce.
Dyndalski zauważa, iż Cześnik nie jest już młodym człowiekiem, ma podagrę i reumatyzm. Ten odpiera zarzuty, że przecież i Podstolina nie jest młoda, nie wiadomo też jaki jest jej prawdziwy stan zdrowia, bo kobiety mogą doskonale się maskować i ukrywać prawdę. Nie są zresztą istotne takie sprawy, ważne, że będą zgodnie ze sobą żyli.

Scena druga

Cześnik, Dyndalski, Papkin
Przybywa Papkin, dawny służący i zadufany w sobie młodzian. Na wstępie twierdzi, iż pędził do Cześnika, zajeżdżając kilka szkap i zniszczył kilka kolasek. Cześnik wątpi w to, bo zna skąpstwo Papkina, z pewnością pieniądze przeznaczone na podróż zostawił przy „labecie” – gra w karty, a do domu przyszedł piechotą. Chwali się też swoim pistoletem, ale Cześnik wyśmiewa go, zna jego kłamstwa. Papkin tylko się przechwala, że strzelał się z kimś. Na widok śniadania cały się trzęsie z głodu. Cześnik każe mu siadać, a gdy ten się wymądrza, straszy go, że jest w stanie zamknąć go w więzieniu za dawne sprawki – nie wiemy za jakie. W każdym razie na Papkina ostrzeżenie to działa. Zaczyna przechwalać się powodzeniem u kobiet, jakiejś księżny greckiej. Przestaje, gdy Cześnik wali pięścią w stół.
Cześnik oznajmia, iż ojciec Klary kupił stary zamek, Papkin wtrąca, iż jego ojciec miał 10 zamków. Rejent Milczek kupił drugą połowę zamku i odtąd żyją w niezgodzie, codziennie są jakieś kłótnie. Cześnik poszedłby do niego, ale boi się, że Milczek go otruje. Dlatego pośle do Rejenta Papkina. Póki co jednak wyśle go na zwiady do Podstoliny, z którą chce sie ożenić. Papkin ma zbadać, czy kobieta przyjęłaby oświadczyny Cześnika.

Scena trzecia

Papkin
Planuje oddać podstarzałą Podstolinę Cześnikowi, a sam ożeni się z Klarą. Śpiewa i gra na angielskiej gitarze w oczekiwaniu na przyjście kobiety.

Scena czwarta

Papkin, Podstolina
Na pytanie, co sprowadza Papkina w te strony, odpowiada Podstolinie, iż jej zamęście. Hanna (Podstolina) pyta, kogo on swata z nią? Papkin nie zdradza, kogo reprezentuje, wychwala wybór i majętność Cześnika Raptusiewicza. Podstolina domyśla się, że kandydatem będzie Raptusiewicz. Papkin patrząc na nią, dochodzi do wniosku, że Hanna myśli o Papkinie, więc szybko przyznaje, że reprezentuje Cześnika.
Na pytanie, jaką odpowiedź dałaby Raptusiewiczowi, Papkin słyszy, że Raptusiewicz byłby zadowolony, czyli Hanna jest przychylna oświadczynom.

Scena piąta

Papkin, Cześnik
Cześnik wpada zdenerwowany, bo oto Rejent wynajął trzech murarzy i łata dziurę w murze rozdzielającym ich posiadłość. Mieszkali bowiem obaj w jednym wielkim zamku podzielonym na dwie części i na placu murem granicznym. Była w nim dziura, którą Milczek nakazał naprawić. Wzburzony Raptusiewicz nie słucha relacji Papkina z rozmowy z Podstoliną, lecz biegnie na dwór, aby zobaczyć, co dzieje się z murem.

Scena szósta

Altana w ogrodzie
Wacław i Klara
Wacław (syn Rejenta) i Klara (córka brata, bratanica Cześnika) wyznają sobie miłość. Wacław pragnie, aby Klara wyszła za niego za mąż. Jeśli nie można bez zgody ojca i wuja, to jego zdaniem powinni zrobić to po kryjomu. Klara waha się, czy to jest zgodne z zasadami, bo świat nie będzie wiedział ludzie mogą wytykać ją palcami, że żyje bez ślubu z nim.
Rozstają się, gdy słyszą hałasy.

Scena siódma

Papkin, Śmigalski, kilku służących z kijami, później Rejent i Cześnik w oknach
Papkin próbuje przekonać majstra do tego, aby zaniechał naprawy dziury w murze. Zdarzenia obserwują z okien Rejent i Cześnik. Murarze nie słuchają Papkina, ponieważ wynajął ich Rejent. Śmigalski z ludźmi napada na nich i siłą ich przegania, Papkin chowa się za nimi i nie bierze udziału w bójce. Rejent protestuje z okna, a Cześnik zachęca Śmigalskiego do działania i odgraża się Rejentowi znanymi słowami:
„Hej! Gerwazy! daj gwintówkę!
niechaj strącę tę makówkę!”
Rejent w obawie przed strzałem chowa się do domu, a jego ludzie uciekają rozbici z placu. Wówczas wychodzi Papkin i zdobywa się na odwagę, odgrażając się nieobecnym już robotnikom. Niespodziewanie podchodzi do niego Wacław i prosi o pardon, czyli poddaje się, chce zostać jego jeńcem. Papkin nie wie o tym, że Wacław pragnie dostać się do domu Raptusiewicza, aby być bliżej Klary. Z kolei Papkin marzy, aby w zamian za jeńca Raptusiewicz oddał mu rękę Klary, która bardzo mu się podoba.

AKT II

Scena pierwsza

Cześnik, Papkin, wchodzi za nim Wacław, który zostaje przy drzwiach.
Papkin przechwala się osiągnięciami i postrachem, jaki zasiał wśród robotników. Cześnik jednak widział wszystko i zna prawdę, nie daje się zwieść. Papkin przedstawia jeńca, komisarza Rejenta. Cześnik zdziwiony chce wygonić Wacława, ale młodzieniec zaczyna pertraktować, przekonywać, że Cześnik powinien pogodzić się z Rejentem. Cześnik jednak nie chce o tym słyszeć, mówi nawet słowami modlitwy, aby Bóg strzegł go zawsze od zła i od Rejenta. Nie chce nawet słyszeć o Milczku i zgodzie.

Scena druga

Papkin, Wacław
Wacław dochodzi do wniosku, iż nie ma szans na pojednanie Rejenta z Cześnikiem. Pragnie zostać w domu Raptusiewicza. Papkin przechwala się, iż brał tysiącami kiedyś do niewoli, ale teraz nie może, bo naraziłby się na gniew Cześnika. Wacław przekonuje Papkina, aby pozwolił mu zostać w niewoli. Wyjawia swoje prawdziwe imię i nazwisko. Cały czas brząka sakiewką i nalega. Chce zostać w domu Raptusiewicza, ponieważ kocha Klarę i chce być przy niej blisko. Ostrzega Papkina przed zdradą, bo może go z okna swego domu zastrzelić, jeśli go zdradzi przed Cześnikiem. Wysyła Papkina do Klary, szantażując pozostawioną przy sobie sakiewką.

Scena trzecia

Wacław, Klara
Klara słyszała, o czym mówił Wacław i jest przerażona. Cześnik, jej wuj może wściec się, gdy się dowie. Wacław prosi o odwagę i pozwolenie Klary, aby został w domu. W końcu dziewczyna zgadza się i wpada na pomysł, aby prosić o przychylność Podstolinę. Właśnie rozmówiła się z Cześnikiem i przyjęła jego oświadczyny. Klara prosi, aby Wacław porozmawiał z Podstoliną.

Scena czwarta

Wacław
Pozostaje sam i nie może nadziwić się Klarze. Godzinę wcześniej bardzo bała się o przyszłość ich miłości, zalecała siedzieć cicho, a teraz jest taka odważna i chce walczyć o przychylność całego świata. Bardzo ją kocha.

Scena piąta

Wacław, Podstolina
Po pierwszych ukłonach okazuje się, iż Wacław zna Hannę (mówi do niej per Anno). Nie wiedział, że jej trzeci mąż Czepiersiński był podstolim i szybko umarł. Podstolina zwraca się do niego używając tytułu „książę”. Wacław tłumaczy się z tego, był studentem i udawał kogoś innego niż jest, aby zdobyć jej przychylność. Hanna nie chce go puścić, szukała go po całej Litwie jako księcia Radosława. Nikt jednak o nim nie słyszał. Wacław nie chce wyjawić, czego od niej żąda, Podstolina oferuje mu schronienie.

Scena szósta

Podstolina, Wacław, Klara
Klara nie wie, co zaszło pomiędzy jej ukochanym a Podstoliną. Cieszy się jednak widząc, jak Wacław wykonuje pokornie wszystkie polecenia Hanny. Dochodzi do wniosku, gdy tamtych dwoje oddala się, że Podstolina będzie mogła pomóc w ich miłości.

Scena siódma

Klara, Papkin
Papkin nie potrafi ukryć uczuć, jakimi darzy Klarę. Bardzo mu się podoba i przybiera przy niej pozę wielkiego rycerza. Jest w stanie dla niej walczyć z całym światem. Przechwala się swoimi możliwościami, działaniami z Artemizą – szablą i siłą fizyczną. Wywierała ona wielkie wrażenie na przeciwnikach, wrogach, z jakimi walczył i jeńcach. Prosi Klarę, aby mógł zostać jej rycerzem, nosić jej barwy, szarfę, czyli należeć do niej. Można by to uznać za oświadczyny, tym bardziej że zakochany klęka przed nią i chce złożyć jej śluby. Pragnie, aby ona sprawdziła jego miłość, chce poddać się próbie wytrwałości, posłuszeństwa i odwagi.
Klara przyjmuje jego zapewnienia i każe mu milczeć sześć miesięcy, aby dał wyraz swego posłuszeństwa. Dla sprawdzenia wytrwałości Papkina Klara nakazuje mu, aby wytrwał rok i sześć dni chlebie i wodzie. Żąda, by Papkin wyjechał do dalekich krajów, aby poznać i przywieźć ze sobą straszne zwierzę nazywane krokodylem. Jeśli spełni wszystkie jej warunki, wówczas Klara uzna jego oświadczyny i odda mu serce, a także rękę.

Scena ósma

Papkin
Jest oburzony na zachowanie Klary. Uważa, iż brakuje jej skromności i przesadziła z krokodylem. Dawniej zakochana panienka żądała kanarka, a Klara powiedziała niemal wprost:
“Jeśli nie chcesz mojej zguby,
Krokodyla daj mi, luby”.
Być może post i milczenie to były warunki dla niego do zaakceptowania, ale polować na potwora? Podczas monologu Papkina pojawia się Wacław i rzuca sakiewkę, ostrzegając przed konsekwencjami, gdyby zdradził go przed Cześnikiem. Papkin zastanawia się nad swoją sytuacją. Nie jest ona najciekawsza, bo może „oberwać” kulkę od Wacława a od Cześnika dostać „szablą po łbie”.

Scena dziewiąta

Papkin, Cześnik
Cześnik jest zadowolony, ponieważ tego dnia zaręczy się z Podstoliną. Papkin udaje, że jest to także jego zasługa, lecz Raptusiewicz ignoruje jego słowa i bagatelizuje wpływ na Hannę. Po prostu dał jej sygnał oczami, a ona odpowiedziała, iż może być pewny jej zgody. Zawołała go nawet, posługując się imieniem Maciej, i dała pierścień na dowód przywiązania.
Papkin porusza kwestię Wacława i prosi, by Cześnik przyjął go na służbę. Aby pomniejszyć wartość młodzieńca, Papkin posądza go o pijaństwo. Raptusiewicz nie chce nawet słyszeć o nim. Zmienia temat.
Wysyła Papkina do Rejenta Milczka, aby wezwać go na pojedynek. Ma stawić się przy trzech kopcach w Czarnym Lesie. Planuje odciąć Milczkowi ucho, wówczas ucieknie. Papkin poleca pisać list do Rejenta, ale Cześnik waha się, bo nie potrafi pisać. Papkin boi się, że Milczek coś mu zrobi, gdy będzie u niego w domu, Raptusiewicz jednak odgraża się, że wówczas policzyłby się z Rejentem ostro.

Oprac.Akt 1-2Akt 3-4Int./Char.Plan/mini
Podziel się ze znajomymi
Share on Facebook
Facebook
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on VK
VK
Akt 1-2Akt 3-4Int./Char.Plan/mini

EPOKA

Romantyzm

BIOGRAFIA AUTORA

(hrabia) Aleksander Fredro w Wikipedii

GENEZA DZIEŁA

Utwór powstał w 1833 roku. Fredro wykorzystał tu wątek z własnego życia. Ożenił się z Zofią z Jabłonowskich Skarbkową. Była ona właścicielką połowy zamku w Odrzykoniu pod Krosnem. W XVII wieku zamek ten miał dwóch właścicieli, którzy procesowali się ze sobą, a spór zakończył dopiero ślub ich dzieci.

BUDOWA UTWORU

„Zemsta” to komedia (odmiana dramatu) – utwór napisany w celu wystawienia go na scenie – złożona z czterech aktów. Akt I zawiera 8 scen, Akt II – 9, Akt III – 7 i Akt IV – 13 scen. Utwór został napisany wierszem 8-zgłoskowym z rymami żeńskimi sąsiednimi.

CZAS I MIEJSCE AKCJI

Janusz Gajos jako Cześnik, Zemsta – film 2002

Zamek “Kamieniec” w Odrzykoniu – miejsce akcji dzieła

Czas akcji nie przekracza 24 godzin, a miejscem jest dom, zamek podzielony na dwie części, w których z jednej strony mieszka Cześnik Raptusiewicz a z drugiej Rejent Milczek. Teren zamku jest przedzielony murem.

BOHATEROWIE

Agata Buzek – Klara i Rafał Królikowski – Wacław, Zemsta, film 2002

Cześnik Raptusiewicz, Klara, jego synowica, Rejent Milczek, Wacław, syn Rejenta, Podstolina, Papkin, Dyndalski, marszałek, Śmigalski, dworzanin Cześnika, Perełka, kuchmistrz, Mularze, hajduki, pachołki.
Objaśnienie:
Cześnik – w dawnej Polsce: urzędnik dworski usługujący królowi w czasie uczt przy stole (podający kielich z winem), mający pod opieką piwnicę panującego; później urząd tylko tytularny.
Rejent – notariusz.

Rejent i Cześnik, Papkin i Podstolina – na drugim planie, Zemsta, film 2002

Akt 1-2Akt 3-4Int./Char.Plan/mini
Podziel się ze znajomymi
Share on Facebook
Facebook
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on VK
VK

Kontynuując czytanie, zgadzasz się z politykę cookies na tej stronie. Więcej informacji

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close