Zemsta

Akt 1-2Akt 3-4Int./Char.Plan/Mini

Epoka literacka

Romantyzm

Biografia autora

(hrabia) Aleksander Fredro w Wikipedii

Geneza dzieła

Utwór powstał w 1833 roku. Fredro wykorzystał tu wątek z własnego życia. Ożenił się z Zofią z Jabłonowskich Skarbkową. Była ona właścicielką połowy zamku w Odrzykoniu pod Krosnem. W XVII wieku zamek ten miał dwóch właścicieli, którzy procesowali się ze sobą, a spór zakończył dopiero ślub ich dzieci.

Zamek “Kamieniec” w Odrzykoniu – miejsce akcji dzieła

Budowa utworu

“Zemsta” to komedia (odmiana dramatu) – utwór napisany w celu wystawienia go na scenie – złożona z czterech aktów. Akt I zawiera 8 scen, Akt II – 9, Akt III – 7 i Akt IV – 13 scen. Utwór został napisany wierszem 8-zgłoskowym z rymami żeńskimi sąsiednimi.

Czas i miejsce akcji

Czas akcji nie przekracza 24 godzin, a miejscem jest dom, zamek podzielony na dwie części, w których z jednej strony mieszka Cześnik Raptusiewicz a z drugiej Rejent Milczek. Teren zamku jest przedzielony murem.

Bohaterowie

Bohaterami dzieła jest szlachta polska piastująca tytularne i realne stanowiska państwowe mieszkający w jednym zamku (zob. geneza):
Cześnik Raptusiewicz (często powtarza: “mocium panie” – nic nie znaczy);
Klara – synowica Cześnika (bratanica, córka brata);
Rejent Milczek (często powtarza: “Niech się dzieje wola nieba,/ Z nią się zawsze zgadzać trzeba”);
Wacław – syn Rejenta Milczka;
Podstolina – Anna Czepiersińska dama dworu;
Józef Papkin – zubożały szlachcic, służy Cześnikowi i Rejentowi;
Dyndalski (dyndać – wisieć, wahaś się); marszałek i Śmigalski (śmigać – pędzić, szybko się ruszać) – dworzanie Cześnika; Ponadto: Perełka, kuchmistrz, Mularze (murarze), hajduki i pachołki (służba).

Wyjaśnienia terminów

Cześnik to nie jest nazwisko bohatera, nazwiskiem jest Raptusiewicz (raptus – człowiek impulsywny, nerwowy, narwaniec); cześnik w dawnej Polsce to termin określający urzędnika dworskiego usługującego królowi w czasie uczt przy stole (podający kielich z winem), mający pod opieką piwnicę panującego; później był to urząd tylko tytularny. Cześnik powiatowy, jakim był stary kawaler Raptusiewicz, to urząd o wiele wyższy niż rejent, znajdujący się na szczeblu hierarchii w pierwszej dziesiątce, rejent w trzeciej.

Rejent to także nie jest nazwisko bohatera, nazwiskiem jest Milczek (milczek – osoba małomówna). Rejent oznacza współcześnie prawnika notariusza a dawniej urzędnika dokonującego wpisów i wypisów z ksiąg sądowych, kierującego kancelarią królewską i archiwum.

Podstolina to termin pochodzący od podstolego: urzędnika dworskiego usługującego przy stole królewskim lub książęcym; zastępca stolnika. Oznacza, iż Podstolina była wcześniej żoną podstolego a nazywa się Anna Czepiersińska.

Pisownia: tylko z racji nazw postaci użytych przez Fredrę podczas prac pisemnych nazwy Cześnik i Rejent piszemy wielkimi literami.

Zobacz teatr TVP


“Zemsta” w reż. Jana Świderskiego w genialnej obsadzie z 1972 r.

Akt 1-2Akt 3-4Int./Char.Plan/Mini

Skomentujesz?