Pan Tadeusz Księga 10 Emigracja Jacek

Oprac.Księga 1Księga 2Księga 3Księga 4Księga 5Księga 6Księga 7Księga 8Księga 9Księga 10Księga 11Księga 12EpilogJacek SoplicaOpisyTekst

Sprawdź kolejną edycję konkursu znajomości “Pana Tadeusza”

Oryginalny spis zawartości Księgi

Narada tycząca się zabezpieczenia losu zwycięzców — Układy z Rykowem — Pożegnanie — Ważne odkrycie — Nadzieja.

Streszczenie

Rozpoczyna się opisem przyrody, wielkiej chmury biegnącej po niebie od południa na zachód. Ptactwo chroni się na ziemi, a ludzie w domach, gdyż nadchodzi burza.

Opis burzy [55].

W pokoju Sędziego leżał ranny ksiądz Robak a wszystkie jego rozkazy wypełniał Sędzia. Woła do siebie Podkomorzego, Klucznika i Rykowa. Zastanawiają się, jak teraz postępować? Za walkę z rosyjskim oddziałem grożą im poważne kary, włączając w to zesłanie na Sybir, utratę majątku lub nawet życia.

Dają więc dukaty kapitanowi jako łapówkę za milczenia o bitwie, ale ten nie chce ich przyjąć. Martwi się o rotę (oddział piechoty), która przez Płuta poszła w rozsypkę. Jego zdaniem teraz Płut może wszystko opowiedzieć carowi.

Klucznik twierdzi, że major już nikomu o niczym nie powie. Zebrani zrozumieli, iż Gerwazy go zabił. Sędzia nic o tym nie wiedział. Zabijanie rannych czy przegranych w walce jeńców nie godziło się szlachcie.

Wreszcie Sędzia porozumiał się z Rykowem. Po ich rozmowie Podkomorzy nakazał wszystkim, którzy najmężniej stawali w walce, ucieczkę do Księstwa Warszawskiego pod sztandary polskiego wojska. Gdy mówił o tym szlachcie, nikt nie przeciwstawił się a niemal natychmiast szlachta zaczęła zbierać się do odjazdu. Tadeusz i Hrabia także mieli uchodzić – emigrować z Litwy.


Sędzia przywołał Tadeusza, aby oznajmić mu prawdę. Pod wpływem nalegań Sędziego Telimena zgodziła się na ożenek Zosi z Tadeuszem. Sędzia wspomniał podczas rozmowy swoją ukochaną Martę Wojszczankę córkę Wojskiego, w której kochał się przed 30 laty, lecz ona zmarła. Od tamtej pory jest wdowcem, chociaż nie zdążył się z nią ożenić.

Tadeusz jest bardzo szczęśliwy, ponieważ zaręczył się z Zosią. Dziewczyna zgadza się na każdą decyzję opiekunów. Żegna Tadeusza i daje mu obrazek św. Genowefy, patronki zaręczonych. Płakała.

Tadeusz wraz z innymi biorącymi udział w bitwie soplicowskiej musi uciekać z zaboru rosyjskiego, aby nie dostać się w ręce carskiej policji.


Hrabia żegnał się z Telimeną i widział pożegnanie Tadeusza z Zosia [357].

Sędzia namawia Hrabiego Horeszkę, by został i wykupił się od wyroków. Hrabia jednak musi postąpić honorowo. Telimena czyni z niego swego rycerza, ten klęka przed nią i żegna się.


Spowiedź Robaka, czyli Jacka Soplicy

Tadeusz podczas rozstania z Sędzią i księdzem pocałował w rękę Robaka. Ten powiedział: „Synu! Z Panem Bogiem!”. Gdy Tadeusz zamknął za sobą drzwi Sędzia obruszył się, że Robak nie wyjawił prawdy o byciu ojcem młodzieńca. Robak płakał i poprosił o księdza, aby wyspowiadać się przed śmiercią.

Posłano po księdza, tymczasem na łożu śmierci w obecności Sędziego i Gerwazego Robak  przyznaje się, kim jest. Jest Jackiem Soplicą, który po latach wrócił do ojczystej ziemi.

Gerwazy na te słowa blednie, ponieważ przez całe lata nosił w sercu pragnienie zemsty na Soplicy a nawet na całym rodzie Jacka.

Robak przyznaje, że jest Jackiem Soplicą i spowiada się ze swoich grzechów [480].

Opowiada, jak w młodości Stolnik podejmował go u siebie. Poznał wtedy jego córkę Ewę Horeszkównę i zakochali się w sobie. Jacek dostał jednak czarną polewkę, co oznaczało, że nie ma szans na związek z córką magnata. Bardzo cierpiał i był zły na Stolnika. Pewnego razu podczas wizyty Jacka na zamku przyjechał do Stolnika swat kasztelana witebskiego. Mimo iż Stolnik domyślał się, co łączy jego córkę z Jackiem, radził się Jacka, czy ma przyjąć oświadczyny kasztelana?

Gerwazy przerwał mu, oskarżając o zabójstwo Stolnika w zmowie z Moskalami i żadne powody nie usprawiedliwią tego czynu!

Robak – czyli Jacek Soplica nie był z nimi w zmowie – odpowiada. Wyjaśnia, iż mógł gwałtem porwać Ewę – takie były wówczas obyczaje, bo miał za sobą cztery zaścianki. Ewa wiedziała o tym, że stać go na taki czyn. Jednak żal mu było dziewczyny, ponieważ była wątłego zdrowia. Przeraziła się szczęku broni i każda przemoc mogła ją zabić. Ze złamanym sercem i uczuciem wzgardy ze strony Stolnika Jacek pożegnał się z Horeszkami.

Załamany próbował zapomnieć o Ewie. Ożenił się bez miłości z pierwszą napotkaną dziewczyną. Miał z nią syna Tadeusza. Swoją obojętnością doprowadził żonę do rozpaczy i w końcu do śmierci. Rozpił się później.

Ewa ponoć mdlała, kiedy Kasztelan wręczał jej obrączkę. Mówiono, iż kocha innego. Lecz Stolnik zapomniał o Jacku, a z niego szydzono. Dawniej miał kilka tysięcy szabel na zawołanie, teraz został nikim, sam ze swoim nieszczęściem.

W obecności brata i Gerwazego Jacek (ks. Robak) wyznał prawdę o swojej przeszłości. (film TVP, 1999)
W obecności brata i Gerwazego Jacek (ks. Robak) wyznał prawdę o swojej przeszłości. (film TVP, 1999)

Był załamany i myślał o zemście.

Któregoś dnia błąkał się koło zamku, gdy Moskale napadli na Stolnika, uznając go za polskiego bezbronnego patriotę. Stolnik jednak dobrze strzelał a domownicy nabijali mu strzelby.

Jacek, widząc, że Stolnik ma przewagę nad atakującymi, którzy niecelnie strzelają, zdenerwował się. Podniósł pierwszą leżącą strzelbę i nie mierząc nawet, wystrzelił. Horeszko upadła raniony a Jacek stał bezwiednie. Widział, jak Gerwazy celuje do niego, ale był gotów umrzeć. Klucznik jednak nie trafił. Jacek był załamany i chciał umrzeć. Jednak pisana mu była pokuta [767].

Gerwazy wybacza Jackowi (Robakowi) starą zbrodnię, ponieważ ocalił mu życie podczas bitwy w Soplicowie i nie tylko jemu.

Rębajło chce odejść, ale Jacek prosi, by wysłuchał jego spowiedzi do końca.

Robak tłumaczył, że otworzyły się w nim rany spod Jeny i nie ma dla niego ratunku. Musi historię dokończyć.

Otóż po śmierci Stolnika Moskwa uznała Jacka za swego stronnika. Dano Soplicom wiele ziem Horeszków i zamek. Targowiczanie dawali mu urząd. Nie przyjął. Uciekł z kraju.

Ewa z mężem wojewodą została zesłana na Sybir, pozostawiając po sobie córkę Zosię.  Kazał ją Sędziemu przygarnąć i oddać na wychowanie Telimenie.

Następnie Jacek wstąpił do klasztoru, aby odpokutować grzech zabójstwa Stolnika. Nie dane mu jednak było siedzenie w klasztorze i modlitwy, został kwestarzem, zbierającym pieniądze. Wstąpił do armii francuskiej i bił się za kraj w całej Europie, służąc Napoleonowi. Nieraz siedział za to w więzieniach Syberii, w Austriackim Szpilbergu.

Teraz na Litwie przygotował powstanie. Wrócił na ziemię ojczystą i prowadził agitację szlachty przeciwko Rosji. Przed wejściem na Litwę wojska francuskiego miało dojść do powstania narodowego, polska szlachta miała przegonić Moskali a następnie dołączyć do wojsk Bonapartego.

Gerwazy opowiedział Soplicy, jak to umierający Stolnik zrobił w kierunku Jacka znak krzyża, wybaczając mu czyn i rozgrzeszając go.

Przybył do pokoju arendarz (dzierżawca) i przyniósł list od Fiszera, szefa sztabu wojsk polskich. Cesarz szykuje się do wojny z Rosją i połączenia Litwy z Koroną. Jacek Soplica mówi, iż teraz może umierać.

Przybywa pleban z ostatnim namaszczeniem. Robak – Jacek Soplica później umiera.

Zobacz także urzędową rehabilitację Jacka w księdze 11 i charakterystykę.

 

Streszczenie

Oprac.Księga 1Księga 2Księga 3Księga 4Księga 5Księga 6Księga 7Księga 8Księga 9Księga 10Księga 11Księga 12EpilogJacek SoplicaOpisyTekst

6 komentarzy

Skomentuj...